Al sinds ik bijna zestien werd, werk ik bij de TNT. Aangezien ik het postbode zijn stopte toen ik net 24 was, heb ik iets van acht jaar trouw elke week op zaterdag en wanneer ik kon ook doordeweeks en in vakanties het vak van postbode uitgeoefend.
Het werk zelf? ach...
Maar het is zeker boeiend geweest om zo'n lange tijd binnen hetzelfde bedrijf te zijn. In acht jaar tijd ben ik onder meer getuige geweest van de verstrekkende gevolgen van de opkomst van het internet en de liberalisering op de postmarkt.
Het internet is waarschijnlijk de belangrijkste van die veranderingen. Postvolumes slinken door de internetmogelijkheden enorm. Wie betaalt er nog via het opsturen van zijn acceptgiro's? Wie ontvangt er nog wekelijks schriftelijke bankafschriften? Wie bestelt er nog een folder als je het winkelassortiment online kunt bekijken? Kortom: de TNT krimpen. En dit is niet alleen een management excuus om te bezuinigen. Wat ik in die acht jaar heb meegemaakt, bevestigt dit beeld wel degelijk. De hoeveelheid post is, zelfs over (nog maar) 8 jaar, niet meer wat het geweest is.
En als de afname van de posthoeveelheid door internet nou alles was...
Maar nee, met de steeds verdergaande liberalisering van de postmarkt die in 2008 volledig wordt, moet de TNT tegelijkertijd ook écht gaan concurreren. En dan gaat het helemaal hard. Niet alleen krimpen, maar efficiency, bezuinigingen, ontslagen, loonbevriezingen vormen de norm binnen het bedrijf. Sla de nieuwskoppen rond TNT van de laatste tijd er maar op na.
Ondertussen is de postbode de grootste verliezer.
Eén van de vroege 'klappen' van de jacht naar efficiency die ik zelf ook meemaakte was dat machinesortering van de kleine post werd ingevoerd. De machines zorgden samen met de postafname voor een enorme inkrimping van de werkzaamheden. En wel vooral van het collegiale gedeelte van de werkzaamheden: het samen op het kantoor (nog voordat je de straat op gaat) sorteren van de wijken.
Maar ook op straat is het voor de postbode harder gewonnen. Vroeger had de snelle postbode mazzel als ie sneller zijn wijk liep dan de uren die hij erover mocht doen. Hij kreeg de tijd dat hij sneller was, gewoon betaald. Nu is die snelle postbode steeds meer de norm voor de anderen. De tijden die men per wijk krijgt uitbetaald, krimpen. Wat je tekort komt moet extra gewerkt worden.
Deels is dit natuurlijk terecht. Als de postbode erop achteruitgaat doordat hij nu wel krijgt wat hij werkt, dan is daar natuurlijk veel voor te zeggen. Maar dan is er naast de hogere druk op de snelheid van de postbode en de afname van de hoeveelheid werk, ook nog een verschraling van veel werkzaamheden. De pakjes worden niet meer gedaan door de postbodes, evenals de aangetekende zendingen. Bovendien worden de meeste postbodes vervangen door postbestellers: goedkopere parttimers die alleen maar bezorgen, niet sorteren.
Op de oudere - en daarmee dure -werknemers met een vast contract groeit de druk en de angst om eruit te moeten. Nu is de situatie zo dat ze een premie krijgen als ze zelf ontslag nemen. Voor de oorspronkelijke postbodes die wel blijven, is er naast een afname van het sorteerwerk een afname van het werk op straat. De part-timers zijn immers goedkoper. Hierdoor rest voor veel postbodes steeds vaker slechts nog het sorteerwerk: dagen gevuld achter de sorteerkast, met vanwege de prestatiedruk, minder collegialiteit. Een collega uit Ede vertelde dat er aldaar een proef was geweest, waarbij een onderdeel was dat de postbode zelfs niet meer hoefde te lopen voor zijn te sorteren post. Die werd naar hem toegebracht, zodat hij achter de sorteerkast kon blijven staan. Deze proef heeft het uiteindelijk niet gehaald, maar het illustreert hoe ver men gaat voor efficiency en welke druk er op de postbodes komt te liggen.
En hierboven op, als dank voor al dit inboeten, worden als het aan de TNT ligt, de lonen bevroren en allerlei andere gunstige voorwaarden ingeslikt. Of anders nog meer mensen eruit.
Nog niet gesproken over het hierdoor veroorzaakte cynisme en zwartgalligheid in de sfeer onder postbodes, doet dit alles natuurlijk pijn in verschillende concrete situaties van hen die dit allemaal niet goed trekken.
Op maandag was er zo'n voorbeeld:
In de pauze van mijn chauffeurswerk (nog steeds voor TNT) zit ik in de kantine. Genietend van de automaatkoffie in mijn pauze lees ik de externe vacaturekrant. Ondertussen, komt een postbode terug van zijn wijk, klaar voor vandaag. Duidelijk op zoek naar aandacht van een collega praatte hij hardop in zichzelf, tegen muntgeld en tegen de koffie-automaat. Toen ik op zijn zoektocht naar aandacht inging, kwam het hoge woord eruit: hij kwam net, een minuut geleden nog maar, van de vestigingsmanager vandaan. Aan zijn 38 jaren bij de post was nu een eind gekomen.
Hij kapte ermee. Nee, het deed hem niets. Hij had de manager bovendien mooi tuk want zonder blikken of blozen was zijn handtekening in no-time onder de oprotpremie gezet. Zo vertelde hij stoer. 'Tis best zo... stort het geld maar, en mij zie je hier niet meer'. Keek die manager even raar uit z'n ogen! Dat had ie niet zo snel verwacht. Ha! Trots had hij de eer aan zichzelf gehouden. Het deed hem niets... Echt niet, aldus hemzelf.
Nee, ik ga nu weg, nu de oprotpremie er nog ligt. Straks als er gestaakt is, zoals dreigt te gebeuren, en als in 2008 de complete liberalisering een feit is, dan zal de vriendelijkheid van TNT jegens werknemers en oprotpremies wel helemaal opgedroogd zijn. Hij kon het niet meer aan en had er geen zin meer an: al die veranderingen, het verschraalde werk en de druk op zijn baan, loon en CAO, de verminderde collegialiteit. 'Ek het allèn nog moar meudewerkers, niks geen collega's'. De manager had hem een afscheidsfeest aangeboden, maar hij had niets te vieren, waar moest hij nou heen? Wie wil hem nog hebben als 54 jarige zonder een noemenswaardige opleiding? 'k ken neks, wek bedrief mot mie nah nog hebb'n.' 38 jaar inzet voor de post, maar het deed hem niets...
Neenee. De bitterheid van zijn stem, de 38 jaar, en het iets te herhaaldelijke 'het doet me niets' verraadden hem.
En hoe kan het ook anders?
Ik kijk nog eens naar de vacaturekrant. Een externe vacaturekrant in je eigen - binnenkort wegbezuinigde - kantine. Wil je misschien weg? Wij helpen je!
Lopend door het gebouw naar de laadplek van mijn busje kom ik onderweg ook nog een paar boekdelen sprekende posters tegen. De posters hangen er al langer, maar de boekdelen spreken eigenlijk nu pas. 'Ik ga mijn eigen weg' staat er, met een afbeelding van een in vrachtwagenchauffeur veranderende postbode.
En het meest frustrerende van dit alles: het verhaal van een verbitterde, oude werknemer die het niet meer ziet zitten, zich vertrapt voelt en opstapt, zal vast wel weer 2 kanten hebben. Wat moet je dan? Als manager. Of eigenlijk 3 kanten. Wat moet je dan? Als directie. Of 4. Wat moet je dan? Als onderneming in een concurrerende maatschappij. Of 5. Wat moet je dan? Als Nederland? Of 6. Of 7.
Wat een wereld.
Abonneren op:
Reacties plaatsen (Atom)
14 reacties:
Het probleem is dat diezelfde postbode vervolgens zelf wel weer gaat voor de goedkoopste manier van transport, goedkoopste eten en waarschijnlijk zelfs voor de goedkoopste manier van post/pakketjes verzenden.
Gaan ze echt staken? Zou volgens mij flink dom zijn: voorwaarde voor staken is dat je redelijk onmisbaar bent (en dat is TNT niet echt) en bovendien ontdekken andere bedrijven door zo'n staking concurrenten van TNT.
Wat betreft deel 1: Dat is nou juist het moeilijke, we zitten een soort van 'opgesloten' in een systeem (en ook cultuur) naar meer meer meer, goedkoper goedkoper goedkoper. Dit maakt het alleen maar moeilijker om te wijzen naar een 'schuldige', juist omdat het een rondje is. Mensen willen goedkoper --> bedrijven moeten concurreren --> druk op arbeidsomstandigheden --> andere bedrijven moeten ook goedkoper.
Ik hoopte ook dat ik dat met de laatste zin heb duidelijk gemaakt. De situatie is triest, maar heeft altijd meerdere kanten. Dat maakt het voor de individuele postbode niet minder triest.
Of je tegen de postbode kunt zeggen: 'hypocriet, je wilt zelf ook goedkope producten' lijkt me wat ver gezocht. Bovendien vraag ik me af of je van alle werknemers in bedrijven mag verwachten dat ze alle marktperikelen en arbeidsomstandigheden kennen van bedrijven waar ze producten van aanschaffen.
Staken lijkt mij ook dom. Aan de andere kant, de TNT gaat echt ver naar mijn bescheiden idee (voor zover ik kan overzien), want naar ik weet zijn de winsten meer dan in orde en heeft de directie pas na heftig protest afgezien van (een deel van?) 40% loonsverhoging. Waarom dan niet even lucht voor de werknemers?
Uiteraard alles onder behoud van 'ik weet ook het naadje van de kous niet'.
Hoe nijpend is de situatie nu echt voor TNT als bedrijf? Daarop weet ik natuurlijk het antwoord niet.
Het gaat niet om hypocrisie maar om de beste uitkomsten voor iedereen. Iedereen wil zoveel mogelijk goederen/diensten voor zo min mogelijk geld/moeite. Dat streven is op zich niet slecht en al helemaal niet vreemd. Het systeem dat wij gebruiken om dat te bereiken is vrije marktwerking. Stel dat iedereen dezelfde wensen heeft als de postbode (leuk/afwisselend werk, goede werktijden, goed loon) en deze wensen ook nog waar kan maken dan betekent dat uiteindelijk dat we minder kunnen met ons geld. Een voordeel van het systeem is dat andere producten/diensten goedkoper/beter zijn, een nadeel van het systeem is dat jezelf ook je best moet doen om producten/diensten goedkoper aan te bieden. Mijn nadeel is een ander zijn voordeel. Ik denk dat de optelling van die voordelen en nadelen resulteert in een overwinning van de voordelen.
Daarom zal ik later accepteren dat ik bijvoorbeeld 40 uur moet werken, dat anderen met een gelijke opleiding per maand veel meer verdienen, dat mijn werk soms niet leuk is.
Je laatste punt: je zult accepteren dat...
Een aantal opmerkingen daarover.
1. Jij 'begrijpt' het systeem en kun te erbij neerleggen.
2. Je bent als 'hoogopgeleide' makkelijker tot zo'n opmerking in staat. Meestal liggen de verantwoordelijke, afwisselende banen juist voor hen in het verschiet. Wat moet een lageropgeleide (helemaal als je ouder bent en de kans op nieuw werk klein is) als je werk langzaam verschraalt onder marktwerking?
Nu is dit eigenlijk geen argument. Hypotheses kun je niet ontkennen, maar het zou wat relativerend kunnen werken. Ik zelf weet wel dat ik liever minder zou kunnen kopen dan 40 uur achter een sorteerkast zou staan.
Verder lijken mij zoveel problemen te ontstaan in de marktwerking race-to-the-bottom (druk op milieu, druk op arbeidsvoorwaarden, druk op allerlei soorten ethiek), dat een optelsom niet per se positief hoeft uit te vallen. Hier zal het verschil liggen tussen liberalen en socialisten.
Ook voor die lageropgeleide geldt hetzelfde. Als het principe waardoor hij nu de pineut is niet ook bij andere takken was toegepast dan moest hij waarschijnlijk doorwerken tot z'n 70e en kreeg hij, moest hij waarschijnlijk ook langer werken en in de jaren dat hij werkte, kreeg hij waarschijnlijk minder loon.
Maar dat wil niet zeggen dat er geen tijdelijke problemen zijn. Voor die ene postmedewerker is het systeem nu dramatisch. Ook voor de mijnwerkers was het sluiten van de mijnen dramatisch.
En de race-to-the-bottom is niet typisch aan een land met een vrije markt. In elk land zal dat een probleem zijn omdat het eigen is aan mensen dat ze zoveel mogelijk willen hebben met zo min mogelijk middelen. Die eigenschap is niet voorbehouden aan mensen die de vrije markt het best werkende systeem vinden.
Uiteraard is dit mens eigen. Mezelf eigen, dat geef ik grif toe. Maar in een 'vrije' markt, worden daar in principe geen grenzen aan gesteld. Volgens mij is dat het probleem met vrije marktwerking. Toekomstige generaties zijn geen stakeholder, evenals het milieu.
Gezien het het onheil dat andere (socialistische) systemen hebben gebracht: misschien is vrije marktwerking inderdaad het beste systeem. Maar het berokkent ook leed en is in beginsel blind voor ethiek, milieu, zorg en toekomst: dat wat niet goed in geld gemeten kan worden.
Wat ik in het begin al zei (en jij ook): het maakt de problemen voor de gedupeerden niet minder schrijnend.
Bovendien blijft volgens mij in de ethiek van bedrijven verantwoordelijkheid naar het welzijn van individuele werknemers. De TNT kan tot op zekere hoogte concurreren als argument beschouwen, maar er komt een omslagpunt waar arbeiders te zeer de dupe kunnen worden.
We willen allemaal goedkope kleding, maar dat bedrijven dan inkopen gaan doen bij chinese kinderarbeidertjes of hun rotzooi dumpen in ontwikkelingslanden, is daarmee niet goedgepraat. Nu is de situatie bij TNT natuurlijk niet zo erg dat arbeiders het bestaan helemaal onmogelijk gemaakt wordt, maar vraagtekens kunnen volgens mij zeker geplaatst worden. Helemaal als je beseft dat de winsten nu in orde zijn en ook oudere werknemers niet ontzien worden.
Een 'vrije markt' stelt daar inderdaad geen grenzen aan en daarom is er ook geen enkel land dat de volledige organisatie van het land overlaat aan de 'vrije markt'. Onder andere omdat die grenzen niet bestaan heeft een overheid bestaansrecht. Dat is dus een probleem waarvoor een oplossing bestaat. Overigens geldt volgens mij nog steeds dat met elk systeem geldt dat die grenzen worden opgezocht en dat toekomstige generaties geen stakeholder zijn: in die zin maakt het niet uit welk systeem je kiest want ze zijn allemaal even slecht.
Maar de vrije markt is inderdaad blind voor ethiek, milieu, zorg en toekomst. Maar dat geeft niet zolang de vrije markt werkt binnen een staat die boven die vrije markt staat.
Meer een opmerking dan een inmenging in jullie discussie: meen je het echt als je zegt dat je zo veel mogelijk wil voor zo weinig mogelijk inspanning? Ik vind dat echt een heel inhalige en bijna hedonistische stellingname. Daarnaast ook dodelijk voor kwaliteit en genot. Gaat u verder..
Het gaat om het macro-principe van de economie en ook ergens bij jezelf. Als je een brood kan kopen voor 1 euro of voor 2 euro, dan is het snel besloten.
Natuurlijk ligt er op micro-niveau meer voldoening in het behalen van doelstellingen na een grote inspanning, of in het rekken van je behoeftes. Maar over het algemeen, op economieniveau geldt wel degelijk dat men streeft naar meer voor minder geld en minder inspanning.
Hedonisme gaat over het behalen van zoveel mogelijk genot en inhalig geeft aan dat het ten koste gaat van anderen. Daar gaat het helemaal niet om bij zoveel mogelijk voor zo weinig mogelijk inspanning. Dat gaat om het simpele principe dat als je de keus hebt tussen twee precies gelijkwaardige producten waarbij de de ene 1 euro is en de andere 2 euro 99,999% van de mensen zal kiezen voor het product van 1 euro (zoals Gerben al aangeeft). Hetzelfde geldt als je voor 1 euro 1 of 2 dezelfde producten kunt kopen. Dat heeft meer te maken met zuinigheid dan met inhaligheid en hedonisme.
Het is op zich niet dodelijk voor kwaliteit omdat het principe opgaat voor producten van dezelfde kwaliteit. Het is wel dodelijk voor genot. Juist doordat je niet alles kunt kopen wat je wil leer je genieten. Het principe is dan ook geen moreel principe maar meer een regel die 'ontdekt' is en die 99,999% van de mensen in zichzelf herkent.
Kak, mijn posting van gisteren is er niet opgekomen. Ik schreef daarin iets van: ik snap wel dat het om een principe gaat en dat het puur analytisch is. Maar ik denk niet dat je blind hoeft te staren op dit principe, je hebt hier ook nog een keus in. Niet alleen jij als individu, maar ook bedrijven als TNT hebben daar keus in. Zo kiest Porsche bewust voor een dure afvloeiregeling om hun overbodige werkgevers tegemoet te komen.
"Dat heeft meer te maken met zuinigheid dan met inhaligheid en hedonisme."
Ik vind niet dat je dit zo stellig kunt zeggen. Voor jou heeft het misschien te maken met zuinigheid (dit zeg ik niet om overbodig op de man te spelen) en ik snap jouw keuze hierin wel, maar ik ben het daar niet mee eens. De keuze voor een product is voor mij vaak in de laatste plaats pas om de prijs.
"Het is op zich niet dodelijk voor kwaliteit omdat het principe opgaat voor producten van dezelfde kwaliteit."
Misschien hebben we een andere definitie van kwaliteit. Ik heb het vermoeden dat jullie kwaliteit meer zien in beste prijs/kwaliteit-verhouding..
shit, ik ga hier graag over verder praten, maar zie dat ik daar helemaal geen tijd voor heb. excuses.
Ik denk dat we het niet over hetzelfde hebben ook al gebruiken we dezelfde woorden. Over dat principe: dat is slechts een van de leidende principes om een bepaalde ordering te brengen in (gedeeltes van) de maatschappij. Ik heb er geen keus in om hetzelfde voor minder geld te willen hebben, dat lijkt mij iets dat ieder mens heeft en waar geen enkel mens last van heeft. Ik heb wel de keus om voor complexere keuzes ook nog andere principes in te brengen. Dat lijkt mij ook goed. Ten tweede is het inderdaad een theoretisch principe, dat wil onder andere zeggen dat het altijd gaat om exact gelijke producten, dus ook wat betreft kwaliteit. Nu kun je dit principe best goed betrekken op de producten van TNT. Als je voor eenzelfde postzegel kunt kiezen uit een bedrijf die een pakketje de volgende dag bezorgd of een bedrijf die het pakketje binnen een maand zal bezorgen, zal bijna iedereen voor het eerste bedrijf gaan. Daarmee lijkt mij dus ook niets mis.
Nu gaat het verhaal van Gerben alleen maar over de zielige postbode. Maar er zijn ook zielige mensen die voor zo'n soort prijs ook wel pakketjes willen bezorgen maar dat niet kunnen zolang dat verboden is. Het principe van vrije marktwerking zorgt ervoor dat die andere groep zielige mensen net zo behandeld worden.
Een reactie plaatsen