Funny Games (US)

Ann: Why don't you just kill us?
Paul: You shouldn't forget the value of entertainment.

(Deze filmbespreking bevat spoilers. Niet lezen als je de film nog wilt zien.)

Afhankelijk van het kamp recensenten dat je gelooft, maakte Michael Haneke met 'Funny Games US'(1) één van zijn beste dan wel één van zijn slechtste films. Het bespreken van deze film noopt mij daarom allereerst tot een vies, maar oh zo waar clicheetje: een tussenweg bestaat niet. Als je een mening hebt over deze film, dan is die waarschijnlijk zeer uitgesproken.

synopsis
Het verhaal begint met een schets van een gezinnetje bestaande uit Ann, George en zoonlief Georgie. Op weg naar hun idyllisch gelegen vakantiehuisje, glunderen hun rode wangetjes en worden bij aankomst de buren allervriendelijkst gegroet. Vrouwlief bereidt een lekker maal, vader en zoon prepareren de boot voor een héérlijk stukje zeilen.
Wie eerdere films van Haneke heeft gezien, waarbij geweld en het ontmaskeren van mensen (denk aan Caché) een grote plaats inneemt, voelt bij dit lieflijke tafareel vanaf minuut 1 onheilskriebels. En zo geschiedde.

Paul en Peter, twee in wit geklede mannen, gebruiken een smoes om binnen te worden gelaten. Daar beginnen ze zonder uitleg het gezin te martelen aan de hand van sadistische spelletjes. Het begint met het kapotslaan van George's knie met een golfclub en eindigt met de dood van alle gezinsleden. Op de openingsscene na bestaat de film verder uit een anderhalf uur durende marteling. Slechts één keer lijkt er hoop te gloren doordat Ann een van de terroristen doodt. Tevergeefs, zijn handlanger vindt namelijk een afstandbediening en spoelt hiermee 'Deus ex machina' de filmtape terug. De terreur gaat gewoon verder.

Anderhalf uur later, nat van het zweet, met spierpijn van de ineengekrompen houding die ik noodgedwongen de hele film heb aangenomen, is de ellende voorbij. En exact daar, bij de vraag die nu ook bij jou opkomt...

Waarom al dat geweld?
Daar is precies waar Haneke de filmkijker niet hebben wil (2). Het antwoord op deze vraag is namelijk al onverhuld tijdens de hele film vertoond, zodat we het daar niet over hoeven te hebben: er is geen waarom. De zinloze terreur is er gewoon, zonder context, zonder waarom, Desnoods wordt plot- of verhaalvorming op idiote wijze doorbroken, zoals bij de terugspoelscene. En mocht je die hint niet hebben opgemerkt dan is er nog de scene waarin rechtsstreeks tot jou, in de camera wordt gesproken om het helemaal uit te leggen.

"Do you think it's enough? I mean, you want a real ending. Right? With plausible plot development. Don't you?"

Daarom
In dit 'don't you' ligt de kern van de film. De vraag is niet 'waarom dit geweld?', maar de vraag is aan jou, persoonlijk: je wílt toch wel dat het geweld ophoudt? Of op z'n minst dat het zin heeft? Je wílt toch wel een 'plausible plot'. Of... Huist er, naast de morele afschuw ten aanzien van dit zinloze geweld, stiekem toch ook iets van een voyeuristisch soort genot in de donkerste krochten van jouw ziel? Is dit sadisme voor jou ook zónder plot wel erg interessant?

Ik geeft het eerlijk toe, de film was een confronterende ervaring. Haneke maakt de kijker tot hoofdrolspeler. En dat was voor mij geen heldenrol. De film heeft mij enigszins 'betrapt' en ontmaskerd, zoals ook in Caché al meesterlijke ontmaskering werd vertoond. Alleen waren toen gelukkig anderen de klos. In een interview werd Haneke geconfronteerd met de morele afkeer van de film onder veel mensen. Het gebeurde regelmatig dat mensen de bioscoop uitliepen. Zijn overweging hierbij was dat de mensen die de bioscoop uitlopen uit morele verontwaardiging de film niet nodig hebben. De mensen die blijven zitten, daar is de film voor bedoelt.

Oordeel
Kortom, een oordeel is een hachelijke zaak. Als je bent ontmaskerd, hoe geloofwaardig is het dan om het geweld te veroordelen? Is deze les over mijn duistere ziel genoeg 'doel' voor de sadistische middelen? Ik vind van wel.

Dit wil wat mij betreft overigens niet zeggen dat iedereen hier ontmaskerd wordt en dus eigenlijk niemand de film slecht kan vinden (4). Je kunt het geweld in deze film oprecht verafschuwen, maar dan wel na een eerlijke introspectie waar de film je toe dwingt. Die introspectie levert bijvoorbeeld op dat je genieten van dat zinloze geweld écht verkeerd vindt. Dat je die norm hebt verinnerlijkt en dat je werkelijk geen plezier in het kijken had. Ook niet stiekum. De film mist zijn doel bij zo iemand.

Er moet daarom worden gewaakt voor het al te makkelijke oordeel dat de film goed is, omdat hier bij iedereen in zijn of haar ziel gekeken wordt. In het bespreken van deze film met verschillende mensen, verdenk ik meerderen van het behoren tot de categorie 'niet-ontmaskerden'. Zij kunnen met zo'n film eigenlijk niets. Maar Haneke heeft mij duidelijk gemaakt dat ikzelf, in ieder geval niet tot die categorie behoor. Dat doet pijn, maar maakt mij wel een beetje wijzer.

En jij? Heb jij op deze link naar de intens gewelddadige trailer geklikt?

Waarom?

----------------------------------------------------
1) 'Funny Games US' is Een zo identiek mogelijke Amerikaanse remake van het origineel 'Funny Games' uit 1995. Het origineel is ook door Haneke gemaakt. De vragen die de film oproept zijn volgens Haneke echter uitermate geschikt voor een Amerikaans Hollywood publiek. Vandaar deze Amerikaanse remake (met oa Naomi Watts en Jim Roth);
2) Hoewel deze waaromvraag natuurlijk op zichzelf al een interessant gegeven is, want is er op aarde niet ook veel geweld zonder verklaring, rechtvaardiging of doel? En waar in de cinema (ze zijn er!) vindt je een reflectie op dit uiterst vervelende gegeven?
4) Hier bedoel ik niet negatieve beoordelingen over het acteren (wat ik zeker van Naomi Watts, juist verbluffend vindt) of over het feit dat hij twee films maakt die hetzelfde zijn (dit kun je enigszins goedkoop vinden). Ik bedoel negatieve recensies over de rol van geweld en dus het centrale punt van de film.