Strafpleiters

Hoewel ik bespaard had willen blijven van de kennis dat mr. Spong ooit is vervolgd voor naaktrecreatie, (en in hoger beroep vrijgesproken uiteraard) wil ik hier toch even kwijt dat ik het programma Kijken in de ziel - strafpleiters met ingehouden adem van seconde tot seconde heb gevolgd. Het concept: 6 afleveringen lang advocaten interviewen. Fantastisch, wat een weergaloos scherpe interviews. Wat een feest van inhoudelijkheid. Wat een zegen die Coen Verbaak (presentator). Wat een groot aantal dagen dat dit programma nog door je hoofd blijft spoken. En wat een baken van licht in het verder pikdonkere medialandschap van de sjerso's, maaskantjes en de talentenjachten part 1-100*.

Iedereen die dit nog niet gezien heeft: kijken!!!

Nee echt, kijken.

Geweten
De eerste aflevering opent, zoals oa. Moszkowicz, Spong, Plasman, Anker en Knoops al verwachtten, met de vraag die ze al vaak op verjaardagspartijtjes voor de neus is geworpen: Hoe kun je? Heb je geen geweten, dat je zulk addergebroed verdedigt? De strafpleiters, Spong en Hiddema met hun uitgestreken gezicht voorop, reageren een beetje alsof Coen Verbaak een domme vraag stelt. Eentje die ze al zo vaak hebben moeten beantwoorden. 'Natuurlijk kan ik moordenaars verdedigen, dat mensen dat maar niet willen begrijpen. Sukkels.'

Het argument dat het dan moet winnen van het al te sentimentele gewetensargument, is natuurlijk het wat abstracte, rationele idee van de rechtsstaat. Het recht van eenieder op een eerlijk proces, het voorkomen van tunnelvisie ten gunste van slachtoffers, tegenwicht tegen het OM, etc. etc. Goede argumenten, dat voorop. Wat deze argumenten op een verjaardagsfeestje lastig maakt, is dat ze verder af staan van de eerste intuïtie. De intuïtie dat boeven niet verdedigd moeten worden, maar moeten hangen. Je moet een gedachtesprong maken, eerst even nadenken voordat je op het idee komt dat het goed is dat iedereen, ook een moordenaar, verdediging krijgt in een rechtszaak. Dat maakt het rechtsstaatprincipe abstracter, enigszins kouder ten opzichte van het sentiment of het geweten. En voor veel personen maakt dit het werk van advocaten onbegrijpelijk.

Afweging
Maar is dat het hele verhaal? Zijn alle strafpleiters werkelijk op deze manier onkreukbaar en maakt het grote rechtsstaatprincipe voor alle strafpleiters een einde aan gewetenswroeging? Het lijkt er niet op. Coen Verbaak breekt (zo heb ik dat beleefd) als een fantastische interviewer, via een omweg een beetje door deze intellectuele verdediging heen. Hij stelt vragen zoals 'welke zaken raken u persoonlijk?' en 'zijn er misdadigers die u niet wilt verdedigen?' En dan blijken de meeste advocaten, eerlijk gezegd een beetje tot mijn verbazing, een stukje geweten ongeschonden achter te houden. Een stukje geweten of sentiment dat niet aangetast mag worden door het werk wat ze doen. Hoe heilig het recht van eenieder op juridische bijstand ook is. Een paar voorbeelden:

Korvinus doet geen zedenzaken, vooral niet met kinderen en nog vooraller niet kinderen in dezelfde leeftijd als die van hem. 'Van kinderen blijf je gewoon af'! zegt hij ergens.
Ficq doet geen kindermoorden, vooral niet kindermoorden op kinderen die de leeftijd hebben als haar eigen kinderen.
Spong doet geen zaken in verband met Bouterse, omdat onder zijn familie mensen door hem vermoord zijn.
En de andere advocaten zouden meer of minder moeite hebben met het verdedigen van de moordenaar van hun buurman.

Kortom, als het dilemma maar dichtbij genoeg komt, dan snappen ze de gewetensvraag van die domme proleten op de verjaardagsfeestjes dus best... en het is blijkbaar helemaal niet zo vanzelfsprekend dat je principieel iedereen kunt en/of moet verdedigen op basis van het rechtsstaatargument. De advocaten schermen allemaal een gebied in hun geweten af, het heilige der heiligen dat niet opzij wordt geschoven voor de grote principes waarmee ze zojuist in hun algemeenheid de advocatuur verdedigden**.

Wat ik in dit kader ook sprekend vond, was dat alle advocaten zeer enthousiast de volledige verantwoordelijkheid voor de eindbeslissing over de schutting bij de rechter kieperden. Op de vraag of ze goede rechters zouden zijn, antwoordden ze allemaal 'nee' omdat ze 'die verantwoordelijkheid voor de beslissing niet aan zouden kunnen'.

Wat een ethische helden! De schone handen van amice Pilatus waren er niets bij.

Terwijl het als advocaat je taak is om alles aan te grijpen in het belang van je cliënt. Inclusief procedurefouten, tactische juridische trucs en het voorkomen dat bepaalde argumenten of bewijsstukken op tafel komen van het OM. Als je 100% zeker bent dat werkzaam zijn in de advocatuur geen inbreuk doet op je geweten, waarom zou je dan zo gretig de verantwoordelijkheid voor de uitkomst van het proces kwijt willen?

Nuancering
Uiteraard wil ik met het benadrukken van de rol van het geweten niet zeggen dat we in rechtszaken ons sentiment moeten gaan volgen en dat advocaten onmensen zijn omdat ze hun geweten aan de kant schuiven. Zeker niet. Wat mijn inziens wel blijkt, is dat ook advocaten moeten erkennen dat de pijn en de problemen met het geweten niet oplossen door het belijden van een of ander abstract(er) rechtsstaatprincipe.

En dan is een misdadiger verdedigen nog 1, maar de dilemma's gaan nog veel verder. Meerdere strafpleiters gaven te kennen dat het gebeurde dat een cliënt aan hen persoonlijk schuld bekende, dat ze die cliënt vrijgepleit hebben gekregen en dat die vervolgens doodleuk verder ging met moorden/verkrachten. Zoiets kan niet anders dan moeilijk zijn. Zoiets kan niet anders dan aan je geweten vreten. Hoezeer een rechtstaat ook vereist dat... en hoezeer een advocaat ook gelooft dat hij die persoon daarna weer kan verdedigen zonder een ethische schuld op zich te laden. (En ik geloof dat ook.)

Ik vond advocaat Plasman daarom het meest realistisch en menselijk die de vraag naar het geweten de vraag noemde "waar zijn hele werk om draaide". Het is goed dat er advocaten zijn, maar het kan niet anders dan dat het soms pijn doet. Zo niet, dan is misschien iets aan menselijkheid geërodeerd.


------------------
*(Oké, het is niet allemaal zo zwart/wit. Er zijn nog meer goede programma's en stiekum heb ik heel hard gelachen om een filmpje 'new kids' wat ik heb gezien, maar het bekt op deze manier gewoon erg lekker.)

**Ik kan het niet helpen om de vergelijking te trekken met wat ik heb gehoord over prostituees. Op vergelijkbare manier schuilen zij achter eenzelfde soort 'abstracter' principe' om zich beroepsmatig te verdedigen. Namelijk het principe dat seksualiteit (bij hen) compleet van echte liefde of trouw losgekoppeld is. Tegelijkertijd schijnen zij soms 'gewoon zoenen' voor hun partner of geliefde te bewaren. (Hoe ik nu weer aan deze kennis kom.) Ergens bewijst dit dat zo iemand zich niet 100% overtuigd heeft, van het idee dat je seksualiteit zou kunnen scheiden van liefde, of in ieder geval van trouw.