Nietzsche en film

In de film "Gegen die Wand" zit een scene waarin een dronken, zelfdestructieve, dionysische man*, wordt getransformeerd door de liefde die hij begint te voelen voor een vrouw. Dit gebeuren wordt uiterst subtiel verfilmd door een scene waarin hij voor het eerst besluit om de schade van een avond snuiven en drinken in zijn woonkamer te herstellen: hij ruimt zijn weggesmeten bierblikken en het kapot getrapte meubilair op en staart teleurgesteld naar een foto van hem en zijn lief die hij met een luchtdrukgeweer kapot heeft geschoten.

Stel je voor dat deze scène niet subtiel was. Dat de scène hieruit bestond dat hij tegen zichzelf in de spiegel had gezegd dat hij zich veranderd voelde door de kracht van de liefde. Dat hij nu ging proberen zijn leven te beteren etc, etc.

Dan zouden we (ik in ieder geval) hierbij moeten overgeven. En ik zou niet alleen moeten overgeven, maar ik zou er echt geen zin meer in hebben om het punt van deze scene op zijn inhoud te beoordelen. Integendeel, ik zou alles uit de kast halen om te bewijzen dat levens niet door liefde worden veranderd. Ik zou cynische tegenvoorbeelden willen bedenken, alles zodat ik maar niet hoef toe te geven dat levens kunnen worden veranderd door de kracht van de liefde.

Waarom ben ik bij 'Gegen die Wand' wel bereidt om mee te gaan, waarom bij een clichématige film niet?

1. Een overtuiging of intellectuele stelling die je zelf hebt moeten ontdekken door een leerproces of via wat voor jou een ontdekking is, is iets wat je meer waardeert dan eentje die je voor de voeten geworpen krijgt. Het wezen van cliché's is, naast onoriginaliteit, dat ze bepaalde inzichten in hapklare brokken voor je neus smijt. Daar is geen kunst aan. Dit geldt niet alleen zo bij bepaalde stellingen of theorieën, maar ook op esthetisch vlak: kunst waar je moeite voor hebt moeten doen, waardeer je uiteindelijk meer dan kunst die je als het ware in de schoot is geworpen;

2. Een goed bedachte metafoor, moeilijke kunst of het maken van een punt dat enige denkkracht vereist, verdeelt gewaarworders in twee groepen: degenen die het begrijpen (die 'reeds zover zijn') en de onwetende rest. De regisseur/kunstenaar/intellectueel maakt op deze manier, zoals op het schoolplein, een selectie in de mensen die wel en die niet bij hem mogen horen. Die laatste groep het liefst aan te duiden met 'massa'. De artistiek verantwoorden, de intellectuelen, etc. kunnen dan lekker ronddobberen in een zee van zelfgenoegzaamheid**. Zij horen immers bij het selecte groepje verlichten.

---------------------------------
* De laatste tijd heb ik wat Nietzsche gelezen. Op de 1 of andere manier is alles nu Dionysisch of Appolinisch.

** De manier waarop ik naar muziek luisterde was ongeveer zo:
1. eerst luisterde ik alles van de top-40 en haalde ik er genoegen uit alle titels zo'n beetje te kennen en dat ik de laatste stand van de top-40 uit mijn hoofd wist. Ik kon fijn neerkijken op mensen die de top 40 minder goed kenden dan ik;
2. daarna verschoof ik naar wat alternatievere muziek en haalde ik er genoegen uit dat ik niet naar populaire muziek luisterde. Ik kon fijn neerkijken op de fans van de Britney Spears, Backstreet Boys, Justin Timberlake, oftewel de mensen die voor cd's naar de Free Record Shop gingen in plaats van naar de Plato;
3. nu kan ik mooi neerkijken op de mensen die heel geforceerd alternatieve muziek luisteren, expres omdat de rest het niet luistert en ik kan met genoegen dat ook Nelly Furtado, Justin Timberlake toffe nummers hebben. Tevens ben ik er trots op dat ik niet meer de behoefte voel om wat neerbuigends te vinden van fans van Phil Collins, Toto, Rick Astley of andere sky-radio gruwelijkheden. Hoewel 'niet meer de behoefte voelen' ook ergens zeer neerbuigend is.