Doublethink

Fucking Gouden Kalf

2011-11-10T04:30:00.000-08:00

Nasrdin Dchar won een Gouden Kalf voor beste acteur, voor zijn rol in de film Rabat. En tot veler vreugde gebruikte hij deze gelegenheid om rechts Nederland een veeg uit de pan te geven, met deze woorden:

"Tegen minister Verhagen zou ik willen zeggen, en tegen Wilders en al die anderen: Ik ben een Nederlander. Ik ben trots op mijn Marokkaans bloed. Ik ben een moslim en ik sta hier met een fucking Gouden Kalf in mijn hand."

Tenminste een deel van Nederland vond dat er een spijker op z'n kop werd geslagen met deze woorden. Hij kreeg er veel lof voor toegezwaaid. De kranten, de opiniebladen, het nieuws, Pauw en Witteman en DWDD schonken er ook nog even aandacht aan. Hij werd uiteraard ook al bekritiseerd (bijvoorbeeld op de site van Elsevier), maar dat euforie-achtige gevoel dat herkende ik eerlijk gezegd ook wel.

Maar als dat is bezonken, dan vraag ik mij af waarom hij zo nodig die aspecten van zijn persoonlijkheid door de zaal moet scanderen en wat het is dat mij daarbij, naast een beetje euforie, zo'n unheimisch gevoel geeft.

Hannah Arendt

En ik heb het idee dat bij die vraag een citaat van Hanna Arendt heel veel licht op de zaak werpt. Hannah Arendt was een joodse filosofe die onder meer het volgende heeft gezegd:

"Wie als jood wordt aangevallen, moet zich als jood verdedigen."

Als mens heb je over het algemeen vele identiteiten. Als ik mezelf neem... ik ben iemand die houd van lezen en nadenken, ik ben christen, ik ben vader, getrouwd, brildrager, Nederlander, ik voel me op integratiegebied 'links' en op het gebied van overheidsbemoeienis 'rechts'. Al die aspecten van mijn persoonlijkheid maken mij tot wie ik ben. Variërend in de tijd en afhankelijk van allerlei omgevingsfactoren, speelt een aspect van mijn identiteit een belangrijke of minder belangrijke rol. Zo is op dit moment mijn identiteit als brildrager helemaal niet belangrijk voor mij. Maar dit kan veranderen.

De Rode Khmer in Cambodja bijvoorbeeld, beschouwde brildragers als intellectuelen; bourgeoisie die uit de weg moesten worden geruimd. Brildragers waren vijanden en zij waren hun leven niet zeker. Nou reken maar dat ik in zo'n situatie mij een ontzettende brildrager voel. Dat mijn hele ik erdoor gestempeld zal worden. Dat ik ofwel uit zelfbehoud lenzen zal nemen, ofwel dat ik zal radicaliseren en mijn brildragerschap te vuur en te zwaard zal verdedigen. Welke van deze ik ook kies; nu word ik voor een groot gedeelte gedefinieerd door mijn identiteit als brildrager en ik zal angst of haat ontwikkelen voor niet-brildragenden als potentiële haters van brildragenden.

De identiteit van Dchar heeft ongetwijfeld ook meerdere aspecten. Hij is acteur, moslim, Marokkaan en geen-brildragende. Wat brengt hem ertoe om zijn Morokkaans en Moslim zijn zo te benadrukken en zijn ouders in het Arabisch te bedanken? Op een filmprijsuitreiking nota bene. Je zou denken dat het benadrukken van je identiteit als acteur hier meer voor de hand ligt.

In het licht van de stelling van Hannah Arendt is dit echter prima te begrijpen. Dchar voelt zich in zijn dagelijks bestaan aangevallen als Morokkaan en Moslim en wordt daardoor gedwongen om als zodanig te reageren. En je Marokkaanse identiteit kun je niet vervangen door lenzen. Dus aanvallen - in dit geval mild - is je enige optie.

De maatschappij, Wilders en zijn agenda bepalende haatretoriek voorop, praat alleen maar negatief over Marokkanen en Moslims. En nog los van de vraag of dit mag in de zin van vrijheid van meningsuiting... Helpt het ook?

Zullen allochtonen (de meesten zijn overigens zoveelste generatie Nederlanders) hierdoor meer zin krijgen in integreren? Zullen ze warmere gevoelens gaan koesteren voor Nederland en hopen dat ze daarbij mogen horen? Helpt het wanneer Donner nu eens goed proclameert dat de multiculturele samenleving failliet is? Zal dat helpen om allochtonen achter hun linies, uit hun zuil, vandaan te krijgen om zich op een positieve manier met de maatschappij te bemoeien?

Natuurlijk niet. Als je wordt aangevallen als Marokkaanse moslim, dan kun je je alleen maar verdedigen als Marokkaanse moslim. Je zult je nog meer Marokkaans en nog meer moslim voelen. Je zult je nog meer afzetten tegen de Nederlandse cultuur, in plaats van integreren. Je zult je afzetten tegen de mensen die jouw minaretten en hoofddoekjes niet moeten. Je zult kaas gaan haten. Kortom: je zult de behoefte krijgen om bij een filmprijsuitreiking te scanderen dat je Marokkaans en moslim bent. En daarin, in het feit dat Dchar zich daartoe geroepen voelt, zie ik weinig positiefs.

En na al deze grote prietpraat wil ik nog even zeggen dat er allerlei flauwe opmerkingen te maken zijn bij het gegeven dat een moslim een Gouden Kalf begeert...

transsubstantiatie

2011-09-14T07:13:00.000-07:00

Transsubstantiatie
Toen Jezus voor zijn stervensavond zijn laatste avondmaal op aarde nuttigde, samen met zijn leerlingen, sprak hij volgens Mattheus de volgende woorden (Mattheus 26:26-28)

26 Toen ze verder aten nam Jezus een brood, sprak het zegengebed uit, brak het brood en gaf de leerlingen ervan met de woorden: ‘Neem, eet, dit IS mijn lichaam.’ 27 En hij nam een beker, sprak het dankgebed uit en gaf hun de beker met de woorden: ‘Drink allen hieruit, 28 dit IS mijn bloed, het bloed van het verbond, dat voor velen wordt vergoten tot vergeving van zonden.

en volgens Lucas (Lucas 22:19-20)

19 En hij nam een brood, sprak het dankgebed uit, brak het brood, deelde het uit en zei: ‘Dit IS mijn lichaam dat voor jullie gegeven wordt. Doe dit, telkens opnieuw, om mij te gedenken.’ 20 Zo nam hij na de maaltijd ook de beker, en zei: ‘Deze beker, die voor jullie wordt uitgegoten, is het nieuwe verbond dat door mijn bloed gesloten wordt.

en in Johannes 6:48-58 spreekt Jezus over zijn lichaam op deze manier:

48 Ik ben het brood dat leven geeft. 49 Uw voorouders hebben in de woestijn manna gegeten en toch zijn zij gestorven. 50 Maar dit is het brood dat uit de hemel is neergedaald; wie dit eet sterft niet. 51 Ik ben het levende brood dat uit de hemel is neergedaald; wanneer iemand dit brood eet zal hij eeuwig leven. En het brood dat ik zal geven voor het leven van de wereld, is mijn lichaam.’ 52 Nu begonnen de Joden heftig met elkaar te discussiëren: ‘Hoe kan die man ons zijn lichaam te eten geven!’ 53 Daarop zei Jezus: ‘Waarachtig, ik verzeker u: als u het lichaam van de Mensenzoon niet eet en zijn bloed niet drinkt, hebt u geen leven in u. 54 Wie mijn lichaam eet en mijn bloed drinkt, heeft eeuwig leven en hem zal ik op de laatste dag uit de dood opwekken. 55 Mijn lichaam is het ware voedsel en mijn bloed is de ware drank. 56 Wie mijn lichaam eet en mijn bloed drinkt, blijft in mij en ik blijf in hem. 57 De levende Vader heeft mij gezonden, en ik leef door de Vader; zo zal wie mij eet, leven door mij. 58 Dit is het brood dat uit de hemel is neergedaald. Het is niet het brood dat uw voorouders aten; zij zijn gestorven, maar wie dit brood eet zal eeuwig leven.’

Jezus geeft ons hier dus de opdracht om in zijn gedachtenis regelmatig brood en wijn met elkaar te delen. En het brood en de wijn zijn op een bepaalde manier zijn lichaam en zijn bloed. Dus dat herdenken via het brood en de wijn, dat doen christenen. Zowel katholieken als protestanten, maar zij verschillen in de manier waarop ze dit Heilig Avondmaal theologisch onder woorden brengen. Waarin verschillen zij? Zo wil ik weten. Nu, het verschilt in meerdere aspecten, maar één ervan is de katholieke 'transsubstantiatieleer' die in de protestantse kerken niet beleden wordt. Mensen die een klein beetje bekend zijn met dit woord beschrijven het meestal zo: transsubstantiatie betekent dat het wijn en het bloed tijdens het avondmaal (eucharistie) 'echt' in het lichaam en bloed van Jezus veranderen. In katholiek theologisch taalgebruik noemt men dit niet 'echt' maar 'wezenlijk' of 'essentieel' of liever nog 'substantieel'. Wat is dat, 'substantieel'? En wat is de betekenis van dit 'echt' als we toch moeten constateren dat het brood er tijdens de mis nog steeds uitziet als brood, proeft als brood, ruikt als brood? Daar gaat de transsubstantiatieleer over.

Griekse filosofie
En om dat te begrijpen, moet je eigenlijk terug naar oude Griekse filosofen. En dan met name Aristoteles. Zoals veel Griekse filosofen was ook hij gefascineerd door het thema 'verandering en onveranderlijkheid' of 'beweging en identiteit' of 'eenheid in veelheid'. Dit is het beste uit te leggen aan de hand van een voorbeeld¹.

Een rivier is nooit hetzelfde. Hij krijgt steeds nieuw water, de stenen op de bodem worden door het water verplaatst, de oevers veranderen beetje bij beetje en ook de hele loop van een rivier kan over de tijd wijzigen. Toch herkennen we de rivier als een specifieke rivier. Bijvoorbeeld de IJssel. En zo is het met alles. Pietje is geen dag hetzelfde, hij groeit, hij verandert van karakter, laat zijn haar knippen en toch weten we dat Pietje Pietje is en niet iemand anders. Kortom: alles verandert maar is toch ook ergens hetzelfde. Als er niet zoiets zou zijn als 'hetzelfde' of 'constantheid' dan zou er geen herkenning mogelijk zijn. Dan zouden we niet kunnen bepalen wat bij 'dezelfde' soort hoort. We zouden geen categorieen kunnen bedenken, want er is geen 'hetzelfde', etc. Maar dit levert een paradox op: aan de ene kant kan men niet twee keer in dezelfde rivier stappen, aan de andere kant kan men wel twee keer in dezelfde rivier stappen. Dat is tegenstrijdig en dus is er een probleem. (Tenminste, voor filosofen.)

Je kunt dit probleem op verschillende manieren oplossen. Bijvoorbeeld door gewoon te zeggen dat 'identiteit' of 'onveranderlijkheid' of 'eenheid' slechts een illusie is. Dit deed Heraclites en daar komt zijn stelling vandaan dat 'Alles stroomt'. Panta rhei. Je kunt ook het omgekeerde stellen, dat beweging of verandering eigenlijk een illusie is. Dit deed Parmenides en eigenlijk ook Plato. Volgens Plato waren alle aardse, veranderlijke dingen slechts afspiegelingen van eeuwige, meer werkelijke, onveranderlijke Vormen. (Maar dat voert hier te ver.)

Aristoteles was met een ontkenning van één van de twee delen van de paradox niet tevreden en ontwikkelde een filosofie die beiden, identiteit en verandering, een plek bood.

Ousia en accidentes
Om dit te doen maakte hij verschil tussen het onveranderlijke wezen van iets en de veranderlijke 'toevallige' eigenschappen van dat iets. Toevallige eigenschappen zijn die eigenschappen van een ding - laten we zeggen een appel - die niet noodzakelijk zijn voor het wezen van dat ding. Die noodzakelijkheid kun je opvatten op twee manieren. Zo is het niet-noodzakelijk voor een appel om rood te zijn in die zin dat je ook groene appels hebt. Daarom is voor een appel het rood zijn een toevalligheid of een 'accident', om hier het naar Latijn vertaalde woord van Aristoteles te gebruiken. Er zijn volgens Aristoteles negen van dit soort accidentes, zoals hoeveelheid, hoedanigheid, kwaliteit (daaronder valt kleur) en gesitueerdheid in ruimte en tijd. Die accidentes zijn ook nog op een andere manier niet-noodzakelijk: ze kunnen niet op zichzelf bestaan. Een hoeveelheid, hoedanigheid of kwaliteit is dit altijd van 'iets'. Zo is 'rood' of '3' niet op zichzelf iets, (ik ben nog nooit een rood of een 3 tegengekomen) maar spreekt men altijd over een rood iets.

Er is dus iets nodig dat rood is. Iets wat alle toevalligheden of accidentes van een ding 'draagt' en wat zelf niet toevallig maar noodzakelijk is, wat dus niet verandert en daarmee de appel zijn identiteit als appel bezorgt. Aristoteles noemt dit noodzakelijke 'iets', deze onveranderlijke drager van accidentes, de 'essentie' of het 'wezen'. In het Grieks 'Ousia'. In het Latijn 'Substantia'. Transsubstantiatie heeft met deze substantia te maken.

Aquino
De term 'transsubstantiatie' werd gemunt door het 4e Lateraanse concillie in 1215. Het benadrukken van een bepaalde mate van echtheid van de verandering van brood en wijn in het lichaam en bloed van Christus was echter al eerder dan dat een thema in de christelijk kerk. Ook het woord 'Ousia' circuleerde al langer in het kerkelijk jargon, bijvoorbeeld om de drie-eenheid mee uit te drukken: drie hypostasis in één ousia. (Deze 'ousia' schijnt dan echter niet op z'n aristotelisch te functioneren.)

Hoe dan ook, Thomas van Aquino was fan van Aristoteles en de Katholieke kerk was (eerst niet, later wel) fan van Thomas van Aquino. Thomas van Aquino nam Aristoteles' ontologie, het substantia-accidentes idee, over en deze ontologie werd beslissend in het duiden van het Heilig Avondmaal. Dit gaat als volgt:

Wat betekent het nu dat Jezus zegt dat het brood zijn lichaam IS, terwijl we toch echt moeten vaststellen dat het brood tijdens de mis er nog uit ziet als brood, voelt als brood, proeft als brood? Dit kunnen we nu op deze manier begrijpen: tijdens een correct uitgevoerde mis, verandert de substantie van het brood en de wijn in de substantie van het lichaam en het bloed van Christus. De uiterlijke, veranderlijke verschijningsvormen - de accidentes - blijven hetzelfde. Dus het brood en de wijn ruiken, proeven, zien eruit als brood en wijn, maar dit zijn slechts de accidentes. Daaronder is er wel degelijk sprake van een 'echte' verandering. De substantie, het werkelijke, het wezenlijke, de essentie is veranderd van brood naar lichaam, van wijn naar bloed.

En soms worden kerkgangers door een wonder verrast doordat ook de accidentes van brood en wijn tijdelijk opgeheven worden. Bij zo'n wonder zien we dus ook werkelijk het lichaam en bloed van Christus. Er duiken in de katholieke kerkgeschiedenis verschillende vermeldingen van dit soort 'bloedwonderen' op, zoals bijvoorbeeld in Meerssen in 1222.

Nuance
De katholieke kerk heeft hierbij een belangrijke nuance gemaakt. Transsubstantiatie is geen onfeilbaar leerstuk, geen dogma, maar een feilbare, menselijke verwoording van het mysterie van de verandering die tijdens de eucharistie optreedt. Van alle pogingen om het gebeuren tijdens de eucharistie te verwoorden (er zijn meerdere pogingen geweest zoals bijvoorbeeld 'consubstantiatie') is de transsubstantiatie welliswaar de beste tot nu toe, aldus Johannes Paulus II in zijn Eclessia de Eucharistia, maar het blijft een mysterie dat nooit volledig adequaat beschreven kan worden.

Taal
Achter het woordje 'echt' van een 21e-eeuwse katholiek, blijkt een wereld van taal en filosofie schuil te gaan. Zoals achter al onze begrippen veronderstellingen en filosofische aannames schuil gaan. Zelfs onze meest vertrouwde en neutraal lijkende begrippen blijken hele bouwwerken van interpretatie in zich te herbergen. Ik denk aan Charles Taylors boek over 'het zelf' in moderne tijden². Ons 'zelf' is volgens hem bijvoorbeeld puntvormig, we lokaliseren dat zelf in ons en het is onthecht. En dat alles is niet altijd zo geweest. Of dan ons begrip van het woord 'tijd' dat volgens Taylor³ is veranderd van wat hij noemt kairos naar chronos en wat een compleet andere tijdsbeleving met zich heeft meegebracht. Ik denk aan een interview met Trudy Dehue⁴, naar aanleiding van haar boek 'De depressie-epidemie' waarin ze betoogt dat in slechts dertig jaar het begrip depressie op ongeveer de tegenovergestelde mensen wordt geplakt: van 'mensen die het lot in eigen hand proberen te nemen' tot 'mensen die niet in staat zijn om het lot in eigen hand te nemen'. En ik denk aan het betoog van Paul van Tongeren dat er niet altijd een woord is geweest voor ons vermogen om iets te willen. De wil heeft volgens hem niet altijd bestaan, maar moest worden 'ontdekt'. En pas bij Augustinus⁵ gebeurt dat, al waren er bij de Grieken misschien wel vermoedens van de wil⁶.

Al deze filosofische dan wel taalkwesties leveren interessante vragen op. Kun je nog een goed katholiek zijn als je de ontologie van Aristoteles verwerpt? of niet kent? (Dat het uiteindelijk een 'mysterie' is, biedt hier mogelijk een uitweg.) Zeggen katholieken nog hetzelfde als zij in de 21e eeuw belijden dat op de één of andere manier een 'echte' verandering optreedt? En zeggen christenen hetzelfde als we in de 21e eeuw de drie-eenheid - drie hypostasis in één ousia - hertalen met 'drie personen'?

En is het erg als we niet hetzelfde zeggen? Interessante vragen voor de kerk van alle tijden, zo lijkt me.

------------------------------

1 Ik ontleen voor deze paragraaf veel aan Van Woudenberg's boek gelovend denken waarin hij de Grieken hieromtrent ook uitlegt.
Woudenberg, van R. 2004. 'Gelovend denken'. Buijten en Schipperheijn B.V.

2Taylor, C. 'Bronnen van het zelf'. (Rotterdam: Lemniscaat, 2e druk 2009).

3Taylor, C. 'Een seculiere tijd'. (Rotterdam: Lemniscaat, 2e druk 2010). p 107-115

4Interview met Trudy DeHue, naar aanleiding van haar boek 'De depressie-epidemie' in:

Ebbers, J. en Helder, J. (2011) "de depressie epidemie", Sophie, jrg. 1. nr. 5

5Tongeren, P.J.M. Van. 'Geluk, deugd, plicht, keuze. Acht colleges over de geschiedenis van de ethiek'. (Nijmegen: Roelants, 2007).

6Vernant, J.P. 'Intimations of the Will in Greek Tragedy. in: Vernant, J.P & Vidal-Naquet, P. (eds.), 'Myth and Tragedy in Ancient Greece'. (New York: Zone Books, 1990). p. 49-84.

Geertsema

2011-09-10T10:06:00.000-07:00

Een samenvatting van het artikel 'Science and person' van Geertsema. Het artikel is voor mij echt een openbaring. Voor een master moest ik het artikel samenvatten in het Engels. Helaas heb ik niet de tijd om er een Nederlandse versie (en persoonlijke reflectie) op te maken. Het blijft dus bij een Engelse samenvatting.

------------

SamenvattingGeertsema

Cartesianphilosophy

Animportant part of Cartesian philosophy is its emphasis onobjectification - that is, overcoming subjectivity by taking athird-person or 'Gods-eye' view in all matters - as a method forsecure knowledge. This method of objectification however, gives riseto several problems:

Since Descartes locates the mind 'in' us and we cannot be 'in' other minds, the only way to study the mind would be individual introspection. This makes knowledge of the mind in the eyes of the objectification principle, subjective and therefore unreliable. Attempts to overcome this subjectivism by only taking into regard those aspects of humankind that can be studied from a third-person perspective (behaviourism, naturalism) fail. They must somehow deny or explain away mental phenomena, that in fact have a nature of their own;
One can analyse oneself. But the 'Gods-eye' point of view that one takes in order to do so cannot be the object of analysis at the same time: complete objectification always escapes the subject that is doing it, since he cannot objectify himself along the way;
Viewing human behaviour from a third-person 'objective' perspective, as is done in the sciences (by pointing to the fact that humans are determined by causal relationships), leaves no room for freedom and responsibility. It thereby undermines fundamental characteristics of being a human being.

Theposition of Thomas Nagel (in his book 'The view from nowhere')

ThomasNagel rejects the reduction of the mental to the physical (in termsof aspects, not of substances), which reveals a Cartesian dualism. Inboth realms though, objectification is what we should strive for inorder to know the world as it is in itself. Nagel admits thatobjectification can never be total. The very fact that it steers awayfrom subjective human experience in order to discover what isuniversal, implies that objectification leaves out subjectiveexperiences and is therefore never complete. There is also anotherproblem with objectification, namely that it is necessarily the actof a subject. Although Nagel is aware of the irreducibility of thefirst-person perspective, his aim is, the integration of thesubjective and the objective perspective.

Criticaldiscussion of Nagels view

Nagelpoints us to three general tendencies in contemporary philosophicaldebate about the human person:

Replacing or securing our ordinary knowledge of ourselves, by scientific knowledge;
A tension between ordinary knowledge of ourselves as free human agents and the view from science that deterministically explains our behaviour in terms of cause and effect;
The Cartesian dualism of mind and body as a background for the interpretation of the relationship between our intuitive understanding of ourselves as subjective agents and the results of scientific research: it is understood either in a dualistic or reductionist way.

a.objectification

Nagelsidea of objective knowledge contains two elements: to transcend aparticular point of view and (thereby) to conceive the world as awhole. Both aren't possible: subjective experience cannot bereconstructed by objective method and objectification presupposes asubject. When the 'subjective' necessarily escapes objectification:then how does objectification conceives the world as a whole? In factit is the other way around. Our primary, subjective experienceconceives the world as a whole. Different sciences (objectifications)use specific concepts that are isolated, abstracted from the world asa whole. They are isolated in order to study that part of experiencethat fits the specific concepts. Because science abstracts fromordinary or subjective knowledge it can never replace it. If ordinaryknowledge is the presupposition of scientific knowledge, then theresults of scientific research should be integrated in this.

b.things in themselves

Nagelargues that in order to see things as they are in themselves, weshould leave out 'secondary qualities' (taste, colour). Thesequalities depend on an observer and therefore are necessarilysubjective. These secondary qualities should be explained in terms of'cause' of the primary qualities (form, weight). But then, howcomplete can an objective world view be, when it leaves out thedescription of some consequences that first qualities have? And howcan qualities that depend on perception be reduced to firstqualities, while at the same time saying the the physical and themental realm cannot be reduced to each other? It is more promising toacknowledge that things as they are in 'themselves' can never be seenapart from the relationships in which they exist and that secondaryqualities are as 'objective' as the primary ones. Absolute knowledgeis impossible.

c.dualism

Sciencegains knowledge by using specific concepts that are abstracted fromreality in order to describe that segment of reality which fits theconcepts. The fact that there are many sciences apart from psychologyand physics that cannot be reduced to one or another, indicates thatboth, dualism and monistic materialism fall short by definition. Weneed a framework that acknowledges the large diversity of justifiedsciences with their own frameworks and the coherence of theseseperate experiences.

d.transcendence

Themethod of objectification, in Nagels terms' means to 'transcend aparticular point of view, in order to conceive the world as a whole'.If it is true however that objectification is bound to specificviewpoints that abstract from reality as a whole, it will never leadto an absolute conception of the world. This does not mean that wecan never relate to the world as a whole, only that it cannot be donethrough science.

Oursubjective self can not be understood correctly by the first, nor bythe third-person perspective. We are born in world that alreadyexists and we are bound to respond to other human beings that werealready there. This implies the need for a another perspective: thesecond-person perspective. The first-person perspective ofsubjectivity and the third-person perspective of objectivity arepreceded by the second-person perspective of responsiveness oranswerability.

Boerka, Minaret

2011-07-27T06:50:00.000-07:00

Ik weet niet hoe ver het inmiddels staat met het boerkaverbod in Nederland. In België en Frankrijk zijn ze volgens mij al ingevoerd. Ik vind vooral het gedraai en geformuleer om het discriminatieverwijt te ontlopen interessant. Als je namelijk niet wilt dat zo'n verbod kan worden uitgelegd als discriminatie, dan moet je een reden voor zo'n maatregel zoeken in iets dat niet teruggaat op ras, religie, huidskleur, cultuur etc. Dat doen politici dan meestal ook. Zoals 'sociale veiligheid' in Nederland. Ik vind dat een mooie term. 'Sociale veiligheid'. Klinkt abstract, ingewikkeld. De gemiddelde tv kijker neem je daarmee al de wind uit de zeilen: oh ja, sociale veiligheid, dat klinkt als een gewichtige reden die we serieus moeten nemen. Maar wat is dan sociale veiligheid? Dat je in een boerka meer wapens mee kunt nemen dan in Hollandse klederdracht? Wat een onzin. Sociale veiligheid. Alsof in een sporttas of onder een trui of een wijde rok geen wapens passen. Het lijkt mij juist sociaal veiliger: voordat je een boerka helemaal omhoog hebt gehesen en een wapen eronder vandaan hebt getoverd ben je een minuut verder. En als je dat dan toch vindt dan moet je ook wijde rokken, broeken met zakken, slobbertruien, etc verbieden. Anders is de maatregel alsnog discriminerend. En als sociale veiligheid betekent 'herkenbaarheid voor cameratoezicht', dan moeten we petjes, helmen, carnavalkostuums, etc. ook verbieden.

Het is net als met het minarettenverbod. Hoe ga je dat motiveren zodat het geen discriminatie is? Zijn ze te hoog? In dat geval moeten alle kerken, flats, zendmasten ook weg. Zijn ze bont gekleurd en past dat niet in de omgeving? Dan moeten we ook tegen allerlei andere soorten gekleurde gebouwen en architectuurexpirimenten zijn. Komt er lawaai uit? Dan moeten alle kerkklokken en marktkoopmannen ook weg.

Een boerka- en minarettenverbod zijn, dat is mijn punt, niet te motiveren met een argument dat niet in wezen neerkomt op: jullie zijn anders en uitingen daarvan dat moeten wij hier niet. Het is anders, raar en daar worden we bang van. Discriminatie dus. Gewoon botte xenofobie. De formulering 'sociale veiligheid' van de VVD* laat zien dat sommigen op hun best nog hun best doen om politieke eufemismen te vinden die verhullen wat eigenlijk wordt gezegd. Maar de meeste mensen in Nederland zien, anders dan de VVD, waarschijnlijk niet eens meer een noodzaak om een niet-discriminerende formulering te vinden voor een maatregel die discriminatie inhoudt. Dat stadium zijn we, sinds Wilders salonfähig is geworden, allang voorbij.

En dan nog het feit dat 150 parlementariërs zich bezig houden met slechts evenveel boerkadragers. Het is dan ook vooral om een statement te maken dat we hier zo niet met elkaar omgaan aldus Donner. Kortom, symboolpolitiek. Net zoals heel hard roepen dat de multiculturele samenleving failliet is, dat die moet worden afgeschaft. Alsof dat iets oplost. Het is eerder andersom, het gooit olie op het vuur, kloven worden vergroot, allochtonen en Islamieten zullen zich geneigd gaan voelen om zich steeds verder in hun aangevallen identiteit terug te trekken waarmee uiteindelijk de integratie wordt verslechterd.

Af en toe dan schaam ik mij diep om Nederlander te zijn.

-----------
* Het is natuurlijk helemaal niet liberaal om mensen te gaan verbieden om een boerka te dragen. Moeten zij toch weten? Op dit verwijt heb ik het fantastische VVD-antwoord gelezen (NRC) dat andere mensen in hun vrijheid worden aangetast om iedereen onbelemmerd in het gezicht te kunnen kijken. Fantastisch, politieke retoriek op z'n best. Dit laat zien dat de term 'vrijheid' zoals ook 'gelijkheid' of 'eerlijkheid', inmiddels elk onderscheidingsvermogen en daarmee het bestaansrecht, verloren hebben. Als je een woord voor alles wat je maar wilt kunt inzetten, dan is het woord zinloos. We kunnen ze beter uit het groene boekje verbannen. In de politiek wordt zo'n woord natuurlijk dan pas interessant.

500 days of summer

2011-06-10T11:22:00.000-07:00

Als een filmhoes vermeldt:

Boy meets girl.
Boy falls in love.
Girl doesn't.

Dan bekruipt de angst mij dat ik de komende anderhalf uur van mijn leven ga verspillen aan een ik-wil-ontzettend-graag-alternatief-zijn-gedrocht à la 'Juno' of 'Garden State'*. Zo'n film die zo erg probeert authentiek en alternatief te zijn dat ie uiteindelijk niet authentiek maar irritant en narcistisch wordt.

Als dan naast het genre (romcom) ook nog het indy-sfeertje met de alternatieve muziek een belangrijke rol speelt, dan is de vergelijking met genoemde films - en daarbij mijn angst - compleet. Maar gelukkig houdt de gelijkenis bij deze twee zaken op en lukt het David Webb, de regisseur, wel om de film van beide kwalijke uitersten verwijderd te houden: de makkelijke Hollywoodcliche's en de onauthentieke poging om vooral heel erg alternatief te willen zijn.

Het verhaal draait om Summer en Tom. Tom wordt mateloos verliefd, Summer blijft er wat omheen draaien, twijfelen, met bekende deconstructieve argumenten over de liefde: wat betekent dat woord eigenlijk, liefde? Stranden niet meer dan de helft van alle huwelijken? Liefde zorgt uiteindelijk voor pijn, etc. etc. In anderhalf uur volgen we daarna de vele ups en downs van de relatie. De downs komen uiteindelijk voort uit de twijfels van Summer, maar Tom met zijn mateloze verliefdheid, zijn roze bril, ziet die downs niet. Hij is in tegenstelling tot Summer helemaal van de kaart, smoorverliefd en zijn leven lijkt voorgoed verbonden met het lot van deze relatie. Hij is dan ook ziek van de uiteindelijke brake-up (die door de niet-chronologische vertelvolgorde al in het begin van de film duidelijk is).

Die roze bril van Tom... dat is misschien wel het belangrijkste thema in de film. Het eeuwige** vraagstuk van de liefde: manifesteert liefde zich in de ander; 'De Ware' waartoe het lot ons immer zal leiden? Of moeten we liefde toch eerder vergelijken met een roze bril die we zelf opzetten? En als we dat laatste denken, moeten we dan ook de relativering van het sprookje die dat met zich mee lijkt te brengen voor lief nemen? Een gemiddelde Hollywoodfilm stelt deze vraag niet (en dat is een compliment aan 500 days) door onvoorwaardelijk te kiezen voor het verhaal van De Ware. In deze films zijn mensen die zich afvragen of 'De Ware' eigenlijk wel bestaat, gewoon diegenen die De Ware blijkbaar nog niet hebben ontmoet. Misschien is de onfalsificeerbaarheid van dit geloof wel de kracht van Hollywood romcoms...

Zo niet '500 days of Summer' die via een gemodificeerde theorie van 'Een Ware' zowel recht doet aan de realiteit als aan de betovering van een grote liefde. Een eigenzinnig compromis dat tot nadenken stemt, daarbij nog even een emotionele stomp uitdelend aan iedereen die stiekem (ik) en onverbloemd (Tessa) toch nog blijken te hechten aan het verhaal van De Ware. Dit alles wordt gebracht met een frisse en vlotte regie en cameramontage die misschien op het randje van gimmicky balanceert, maar daar m.i. niet overheen gaat. Voeg daarbij de fantastische muziek van o.a. Belle&Sebastian, The Smiths en Wolfmother (in een romcom, hulde voor deze casting!) en de schoonheidsfoutjes*** die er zeker ook inzitten, worden ruimschoots gecompenseerd.

------------------
* Oh ja, Garden State, met die traumatiserende scènes, die mij altijd nog bezoeken in mijn nachtmerries. Bijvoorbeeld die scène waarin Zach Braff en consorten, gekleed in een vuilniszak heel hard in een kuil schreeuwen. Die scene waaraan je riekt dat de regisseur schijt heeft aan het plot omdat hij per se naar dat 'oh zo alternatieve' plaatje in zijn hoofd toe wil regisseren. Alleen de herinnering al doet het zuur achterin mijn mondhoeken verschijnen. Of dan die scène waarin Zak Braff - hoe symbolisch! - een gekke trui van oma krijgt in hetzelfde patroon als het ouderwetse behang. Of dan die scene met die hond in de wachtkamer van de pillendraaier, en die van de rijke vriend met een enorm huis zonder inrichting zodat ook daar weer zo'n zeer alternatief shot geschoten kan worden...

Ho, ik dwaal af.

**
Misschien is het woord 'eeuwig' hier wat anachronistisch, gezien tijdperken waarin huwen (en uithuwen) vooral werd gebaseerd op allerlei sociaal en praktisch nut. In zo'n situatie is dit dilemma natuurlijk niet echt van toepassing. Misschien is het ook anachronistisch in die zin dat projectietheorieën zoals die van de roze bril natuurlijk niet altijd hebben bestaan (Freud, anyone?).

*
Pas op de spoilers en laat ze je er niet van weerhouden om de film te gaan kijken.

1. slechte openingsscène die je in eerste instantie op het verkeerde been zet: komt er een 'Rain man' kloon over autisme aan? Het blijkt van niet, terwijl autisme toch echt de enige rechtvaardiging kan zijn voor deze scene.
2. een klein zusje en twee slungelige vrienden die met respectievelijk schattigheid en komische momenten als bliksemafleiders moeten fungeren. Dat Hollywood element hadden ze moeten dumpen.
3. een verwijzing naar Bergmans 'Seventh Seal' (en naar het schijnt ook Fellini, maar die heb ik er niet uit gehaald) die echt volledig in de lucht hangt en daardoor wat pretentieus overkomt.

Meesters van het wantrouwen

2011-04-29T06:33:00.000-07:00

'Meesters van het wantrouwen', zo noemt Theo de Boer, Marx, Freud en Nietzsche. Filosofen die elk op hun eigen manier aan de stoelpoten van onze moraal hebben gezaagd door deze te reduceren tot iets anders. Haar ware aard te ontmaskeren. Een ware aard die volgens hen meestal iets banaals inhoudt. Banaler in ieder geval dan hoe onze naïeve, christelijke/verlichte duiding het ons normaliter ingeeft: zelfopoffering, goedheid, liefde, trouw, plichtsbesef etc.
Nietzsche reduceert moraal tot de machtswellust van de zwakken, Freud tot ongecontroleerde driften uit het onderbewuste, Marx tot economie. Via deze reducerende perspectieven, die zeggen dat de moraal - bij goed nadenken- eigenlijk iets anders is dan wat het is, nestelt zich in onze hoofden het wantrouwen waar Theo de Boer over spreekt. Is de moraal wel wat ze zegt dat ze is?

Ben ik werkelijk vrijgevig of zit daar een welbegrepen eigenbelang achter?
Doe ik het goede om mij over mezelf te kunnen verheugen? En is het dan nog goed?
Ben ik oprecht moreel verwonderd over inhaligheid van allerlei veelverdieners, of ben ik jaloers dat ik zelf niet hoger aan de top zit?
Volg ik mijn geweten of mijn onderbewuste 'Über-ich' die zich in mijn leven heeft ontwikkeld via belongin/straf van opvoeders?

Waar een antwoord op deze vragen gegeven wordt, kan worden getwijfeld. Zoals bij alle antwoorden. Het gevolg is dat je niet meer weet wie of wat je vindt, gelooft, bent*.

Ik
Meesters van het wantrouwen dus... Dat vind ik een mooie term. Als ik zo vrij mag zijn, denk ik dat ik last heb van een nog een hele batterij aan dit soort 'meesters' die onthechte, reductionistische perspectieven loslaten op allerlei naïeve ervaringen:

Darwin, dan wel het neodarwinisme dat tegenwoordig aardig slaagt in een poging om alles te herleiden tot survivaltactiek. Liefde, moraal, religie, economie, het shop-gedrag van vrouwen, noem het maar op;
Grunberg doet zijn plasje over het 'het verrukkelijke glijmiddel genaamd sentiment' (Fantoompijn, 2000). Sentiment als een goedkope, geconstrueerde emotie zodat de alledaagse zinloosheid en ellende er wat beter in glijden;
Rutger "wie wat vindt heeft slecht gezocht" Kopland die met dit ene zinnetje een altijd durende postmoderne twijfel zaait bij alles waarin ik geloof. Zijn er niet miljoenen dingen waarin je kunt geloven? Elk met argumenten?
En de irritantste is misschien nog wel Dick Swaab als symbool voor 'de wetenschap' die niet zelden meent dat alles eigenlijk fysisch is en te verklaren via neurobiologische dan wel natuurkundige wetten. Ik ben niet verliefd, ik handel niet moreel, maar ik ben onder invloed van hormoon x in combinatie met een aangeboren vermogen tot empathie in de prefrontale cortex.

Joachim fladdert met zijn armen en straalt van blijdschap als ik thuiskom, maar ik voel het intense geluk op zijn best vermengd met achterdocht en relativering op basis van Grunberg, Darwin of neurobiologie. Op zijn slechtst gaat het intense geluk ten onder. Niet eens zozeer aan een overwinning van Darwin of Grunberg, als wel aan de vermoeidheid die de interne strijd me oplevert.

Ik wil hartstochtelijk het goede najagen. Mezelf verloochenen voor een hogere zaak. Maar Rutger Kopland is daar altijd om in mijn oor te slissen, dat als je zo'n zaak hebt gevonden, je niet goed hebt gezocht. En daar zit wat in.

Ik wil intens dankbaar zijn voor Joachim, intens dankbaar voor Tessa en alles wat me toevalt in dit leven. Voor mensen die goed voor mij zijn, voor God die alles geeft. Maar Nietzsche fileert de dankbaarheid door haar te herleiden tot wraak. Wraak op iemand die door een goede daad morele macht over jou heeft verkregen. Macht die je terug wilt. En daar zit wat in.

Ik wil vast geloven, Jezus volgen, niet oordelen, niet de eerste steen werpen, geraakt worden door een kerkdienst, God danken, oprecht bidden. Maar als er één fenomeen heeft moeten lijden onder reductionistische, alternatieve verklaringen dan is het wel godsdienst. En vaak zit hier wel wat in.

Ondertussen is er voor mij geen enkele naïeve, onbemiddelde, ervaring meer over. Ze zijn allemaal verpest, door een of andere onthechte redenering op basis van één van deze 'meesters van het wantrouwen'. Alle ervaringen worden door mij gewantrouwd, bediscussieerd en gewogen. De enige oprechte ervaring die overblijft is de depressiviteit die het gevolg is van al die interne strijd en twijfel over wat ik nu wil, wie ik nu ben, wat ik nu echt geloof. Depressiviteit, melancholie, hoofdpijn, dat kan ik niet reduceren tot iets anders dat in mijn ogen minder hoog staat, zoals dat wel lukt bij goedheid, liefde, trouw, sentiment, geloof etc. Ik kan het hoogstens herleiden tot neurobiologie, maar dat maakt mij een slachtoffer. Dat past daar juist bij en reduceert dus niet echt.

Alhoewel, reduceert niets. Is het niet zo dat ik diep van binnen de depressieve buien en de melancholie eigenlijk wel prima vind? Dat ik de depressie juist wil omdat het toch ook wel ergens romantisch en heldhaftig is om te lijden aan je eigen denken. Lijden aan denken dat nooit stopt, nooit ergens een 'crime stop' toestaat zodat je kunt rusten. Ten onder gaan aan je eigen genadeloze denken, zoals ik me kan voorstellen dat de fatale krankzinnigheid van Nietzsche wel veroorzaakt móet zijn door zijn eigen genadeloze denken.
Die meester.

--------------------------
*Je bent dus pas jezelf, als je geen vragen over jezelf stelt.

Quantum of Solace

2011-04-08T02:04:00.001-07:00

Yes!!

Voor het eerst na 603 films een film gezien die begint met de letter 'Q'.

Het klinkt alsof het heel zeldzaam is om pas na zo'n groot aantal films een film te zien die met de letter Q begint. Ik heb immers niet expres films met beginletter 'Q' gemeden. Maar bij nader inzien, is het misschien toch lastiger om dat zomaar te zeggen.

Om erachter te komen hoe groot of klein de kans is om pas na 603 films een film met beginletter 'Q' te zien, moet je weten hoe snel je in de taal een woord met de letter 'Q' tegenkomt. Je kunt natuurlijk niet zomaar zeggen dat die kans 1/26 is omdat ons alfabet 26 letters heeft. Woorden die beginnen met de letter Q zijn immers zeldzamer dan andere woorden.

En waarschijnlijk heb ik een relatief groot aandeel Nederlandse films gezien, terwijl het Nederlands gemiddeld minder woorden met de Q heeft dan het Engels. Dat maakt de berekening een stuk lastiger. En wat te zeggen van allerlei Scandinavische films? Kortom: om erachter te komen hoe bijzonder (of niet) het is dat ik pas na 603 films een film met de beginletter Q heb gezien, zou ik dus van allerlei talen, waarin ik films heb gezien, moeten weten hoe zeldzaam woorden met de letter 'Q' daarin zijn. En Japanse films dan? Arabische, Russische, Chinese films? Die hebben überhaupt geen Q vanwege een compleet ander schrift. Tenzij natuurlijk weer vertaald in een taal met een alfabet dat wel de Q bevat. En wat dan als je een woord op meerdere manieren kan vertalen, waaronder 1 optie met en 1 zonder Q? Of concludeer je gewoon dat een film in een taal met een ander schrift niet met de letter Q begint?

Lastig hoor.

Ondanks deze discussie moet ik zeggen dat het feit dat ik nu eindelijk een film met de beginletter 'Q' gezien heb, best wel bevrijdend is. Toen ik erachter kwam dat ik na 600-zoveel films nog steeds geen film beginnend met de letter 'Q' had gezien, heb ik daar naarstig naar gezocht. Ik was wel benieuwd naar 'Quo Vadis'. De bieb had 'Quo Vadis' echter niet, maar toen ik enige tijd later in de bieb was om een andere film op te halen, die ik had gereserveerd, kwam ik toevallig wel 'Quantum of Solace' tegen. Op de voorste rij. Die 'Q' stond daar zo verblindend te stralen, dat ik het niet kon laten om 'm mee te nemen. Dus dat heb ik toen maar gedaan. Eenmaal thuisgekomen ontstond een volgend dilemma: welke film kijk ik nu eerst? 'Quantum of Solace', of die andere film die ik had gereserveerd? Dit zou wel gevolgen hebben voor de statistiek, want als ik eerst die andere film had gekeken, dan had ik niet na 603, maar pas na 604 films een film met de beginletter 'Q' gekeken.

Nog bijzonderder!

Maar dat vond ik een beetje oneerlijk, dus heb ik 'Quantum of Solace' maar gelijk gekeken. Hoewel het eigenlijk ook oneerlijk is dat ik nu expres heb gezocht naar een film met de 'Q'. Dit heeft de boel eigenlijk al een beetje bedorven, want wie weet hoeveel films ik nog gekeken zou hebben zonder beginletter 'Q' als ik er niet specifiek naar één had gezocht?

Trouwens - zo bedenk ik me ineens - als de film 'The Queen' telt als een film met beginletter 'Q' dan heb ik eerder al een film gezien met de beginletter 'Q'.

Dan had ik ook 'Quantum of Solace' niet hoeven te gaan kijken.

Shit.

Nietzsche en film

2011-03-18T04:58:00.000-07:00

In de film "Gegen die Wand" zit een scene waarin een dronken, zelfdestructieve, dionysische man*, wordt getransformeerd door de liefde die hij begint te voelen voor een vrouw. Dit gebeuren wordt uiterst subtiel verfilmd door een scene waarin hij voor het eerst besluit om de schade van een avond snuiven en drinken in zijn woonkamer te herstellen: hij ruimt zijn weggesmeten bierblikken en het kapot getrapte meubilair op en staart teleurgesteld naar een foto van hem en zijn lief die hij met een luchtdrukgeweer kapot heeft geschoten.

Stel je voor dat deze scène niet subtiel was. Dat de scène hieruit bestond dat hij tegen zichzelf in de spiegel had gezegd dat hij zich veranderd voelde door de kracht van de liefde. Dat hij nu ging proberen zijn leven te beteren etc, etc.

Dan zouden we (ik in ieder geval) hierbij moeten overgeven. En ik zou niet alleen moeten overgeven, maar ik zou er echt geen zin meer in hebben om het punt van deze scene op zijn inhoud te beoordelen. Integendeel, ik zou alles uit de kast halen om te bewijzen dat levens niet door liefde worden veranderd. Ik zou cynische tegenvoorbeelden willen bedenken, alles zodat ik maar niet hoef toe te geven dat levens kunnen worden veranderd door de kracht van de liefde.

Waarom ben ik bij 'Gegen die Wand' wel bereidt om mee te gaan, waarom bij een clichématige film niet?

1. Een overtuiging of intellectuele stelling die je zelf hebt moeten ontdekken door een leerproces of via wat voor jou een ontdekking is, is iets wat je meer waardeert dan eentje die je voor de voeten geworpen krijgt. Het wezen van cliché's is, naast onoriginaliteit, dat ze bepaalde inzichten in hapklare brokken voor je neus smijt. Daar is geen kunst aan. Dit geldt niet alleen zo bij bepaalde stellingen of theorieën, maar ook op esthetisch vlak: kunst waar je moeite voor hebt moeten doen, waardeer je uiteindelijk meer dan kunst die je als het ware in de schoot is geworpen;

2. Een goed bedachte metafoor, moeilijke kunst of het maken van een punt dat enige denkkracht vereist, verdeelt gewaarworders in twee groepen: degenen die het begrijpen (die 'reeds zover zijn') en de onwetende rest. De regisseur/kunstenaar/intellectueel maakt op deze manier, zoals op het schoolplein, een selectie in de mensen die wel en die niet bij hem mogen horen. Die laatste groep het liefst aan te duiden met 'massa'. De artistiek verantwoorden, de intellectuelen, etc. kunnen dan lekker ronddobberen in een zee van zelfgenoegzaamheid**. Zij horen immers bij het selecte groepje verlichten.

---------------------------------
* De laatste tijd heb ik wat Nietzsche gelezen. Op de 1 of andere manier is alles nu Dionysisch of Appolinisch.

** De manier waarop ik naar muziek luisterde was ongeveer zo:
1. eerst luisterde ik alles van de top-40 en haalde ik er genoegen uit alle titels zo'n beetje te kennen en dat ik de laatste stand van de top-40 uit mijn hoofd wist. Ik kon fijn neerkijken op mensen die de top 40 minder goed kenden dan ik;
2. daarna verschoof ik naar wat alternatievere muziek en haalde ik er genoegen uit dat ik niet naar populaire muziek luisterde. Ik kon fijn neerkijken op de fans van de Britney Spears, Backstreet Boys, Justin Timberlake, oftewel de mensen die voor cd's naar de Free Record Shop gingen in plaats van naar de Plato;
3. nu kan ik mooi neerkijken op de mensen die heel geforceerd alternatieve muziek luisteren, expres omdat de rest het niet luistert en ik kan met genoegen dat ook Nelly Furtado, Justin Timberlake toffe nummers hebben. Tevens ben ik er trots op dat ik niet meer de behoefte voel om wat neerbuigends te vinden van fans van Phil Collins, Toto, Rick Astley of andere sky-radio gruwelijkheden. Hoewel 'niet meer de behoefte voelen' ook ergens zeer neerbuigend is.

Nietzsche contra Joachim

2011-03-10T23:42:00.000-08:00

De knuffelkoe, evenals de mouw van zijn trui, zijn eigen vingers, het Nijntje knisperboekje, etc. etc. waren al volledig volgekwijld.

Hamer versus kwijl, wie zal het winnen?

vrije wil

2011-03-07T04:24:00.000-08:00

Als causaliteit werkelijk bestaat (6), kan de vrije wil niet gedacht worden (1). Toch menen we een vrije wil te hebben. Waar is die vrije wil dan? (3)

Immanuel Kant stelde dat causaliteit niet per se een eigenschap van zaken in deze wereld is, die wij kunnen ontdekken, maar - andersom - een soort van 'ingeschapen' ordeningsprincipe van ons denken is. Causaliteit zit niet in de dingen, maar in ons brein, waarbuiten we niet kunnen. Kennis van het 'ding op zichzelf' kunnen we dus niet hebben, omdat we altijd via de principes van ons brein (tijd, ruimte, causaliteit en nog wat) op een voorgesorteerde manier naar de werkelijkheid kijken.

Maar als het klopt dat causaliteit een ordeningsprincipe van ons denken is, dan is de vraag naar causaliteit, zoiets als als een vis die zich afvraagt hoe het kan dat hij in het water is: die vraag kan de vis niet stellen, bij gebrek aan iets wat niet-water is.

Als causaliteit een vast onderdeel van ons brein-bestel is, hoe bestaat het dat wij onszelf kunnen afvragen of causaliteit werkelijkheid is? (9)

En... omdat de vrije wil in een causaal bepaalde werkelijkheid niet kan bestaan, is het misschien wel een interessantere vraag hoe we ooit op het idee vrije wil konden komen dan of de vraag naar of we er 1 hebben.

-----------
1. Bijvoorbeeld door de vrije wil in een noumenale werkelijkheid te plaatsen, zoals Kant deed, of door gewoon de noodzakelijkheid van het bestaan van de vrije wil voor ons mens-zijn te benadrukken. Wat ik bedoel is dat de vrije wil niet op een immanente manier kan worden aangetoond.

3. Deze gebeurtenis - als je ergens over nadenkt, dan verdwijnt het (7) - overkomt me de laatste tijd vaker. Erg irritant zo'n tantaluskwelling. Vooral als je over 'jezelf' nadenkt en dan tot de wanhopige conclusie komt, dat je niet meer weet wie je bent. Ik denk daarbij wel eens aan de overeenkomst Hannah Arendt die over 'het kwaad' nadacht en tevens achter een schim blijkt aan te rennen. Ik heb (zonder Arendt zelf gelezen te hebben) 'de banaliteit van het kwaad' namelijk altijd zo begrepen dat het kwaad 'immanenter' is dan we dachten of hoopten (4). Oftewel: het kwaad is ook causaal bepaald. (Dus dan weten we in ieder geval waar het kwaad uitspookt, namelijk bij de vrije wil, achter het determinisme :)

Nadenken over 'tijd' levert ook zo'n soort ervaring op. Augustinus zei zoiets: ik weet wat tijd is, totdat iemand het me vraagt, dan weet ik het niet meer.

En tot de 'als-je-er-over-nadenkt-verdwijnt-het-ervaringen' reken ik ook het heel hard nadenken over wat je proeft als je iets eet. Als je heel hard jezelf gaat afvragen wat je nu eigenlijk proeft, en wel deeltje van je tong daarbij nu ingeschakeld wordt en wat smaak eigenlijk is, etc... dan proef je niets meer.

4. Ook al leven we in een geseculariseerde cultuur; aan zaken waar we veel achting voor hebben, verbinden we nog maar al te graag een transcendentale status. Niet alleen zaken die in positieve zin onze achting opwekken, zoals de geboorte van een kind, de natuur, bepaalde kunstuitingen, maar ook zaken zoals de holocaust, martelingen, verkrachtingen etc. Die transcendentale status verbindt men aan iets door te benadrukken dat ze echt geen verklaring voor zoiets hebben. Op die manier ontstaat er rond die zaak een soort aura van het wonder. Een voorbeeld: men toont de hoogste achting voor Auschwitz door je onbegrip te uiten: 'hoe bestaat het dat het ooit zover heeft kunnen komen!!?? Daar kan ik met mijn gedachten écht niet bij!'

Wie gaat verklaren, oorzaak gevolg probeert aan te tonen, doet per definitie (5) het wonder teniet en daarmee dus een stuk achting.

Ik begrijp daarom ook het feit dat een film zoals 'Der Untergang' - waarin Hitler begrijpelijk en behept met ook zijn goede kanten (ergo: immanent) wordt neergezet - dáárom controversieel is, omdat zo aan zijn transcendentale status als 'Lucifer in eigen persoon' getornd wordt. Ook het controversieel zijn van het onderzoek van Hannah Arendt naar Eichmann past hierin.

Mijn inziens staat die transcendentale status van het kwaad in de weg van het begrijpen ervan. Begrijpen dat het kwaad kan zitten in zoiets 'immanents' als:

- het op tijd laten rijden van treinen;
- het beïnvloedbaar zijn door propaganda;
- het beïnvloedbaar zijn door het vooruitzicht op economisch perspectief;
- vatbaar zijn voor kuddegedrag;

kan misschien veel kwaad voorkomen. Het lijkt me in ieder geval een voorwaarde voor het op een goede manier op je hoede zijn voor het kwaad in jezelf.

5. De definitie van wonder omvat dan zoiets als 'dat wat niet verklaard kan worden'. Theologisch en filosofisch bestaan er tegen deze definitie natuurlijk bezwaren. Dit doet echter niet teniet dat ons taalgebruik (zoals zojuist geschetst) het wonder of het transcendente wel wordt verbonden met zaken waar geen verklaring voor is. Oftewel, in de praktijk ervaart men (onder meer) daar het wonder/het transcendente waar geen verklaring is.

6. Je kunt je wel degelijk afvragen, of de natuur überhaupt wel causaliteit kent.

a. Hume heeft aangetoond dat we causaliteit niet kunnen bewijzen of waarnemen (2);
b. Verder heb je nog de 'fundamentele onzekerheid' uit de kwantummechanica waarvan het schijnt dat deze vraagtekens bij het idee 'causaliteit' stelt.

Hoe dan ook, het idee causaliteit maakt de wereld deterministisch en berooft ons van de vrije wil en ik zie niet in dat het ontbreken van causaliteit (bijvoorbeeld door rede a of b of wat voor rede dan ook) ons wél aan een vrije wil zou kunnen helpen. Geen vrije wil dus.

7. Misschien (8) is deze ervaring de ingang voor de fenomenologie. Het wezen van iets proberen te vinden door erover na te denken of te theoretiseren doet je het zicht verliezen op het object. Ik ben mezelf zolang ik niet nadenk over de vraag wie of wat ik nu echt ben. Als ik begin met nadenken, dan weet ik niet meer wie ik ben.

8. Laten we onszelf maar eens bespieden en afluisteren, in de minuten waarin we een stelling horen of aantreffen die nieuw voor ons is. Misschien bevalt zij ons niet, omdat zij er zo eigengerechtig bijstaat: onbewust vragen we ons af of we het tegendeel ervan er niet als vijand aan vast kunnen knopen, of we er niet een 'misschien', een 'soms' aan kunnen toevoegen; zelfs het woordje 'waarschijnlijk' schenkt ons genoegdoening omdat het de voor onze persoon hinderlijke tirannie van het categorische breekt. Als die nieuwe stelling daarentegen in een mildere vorm optrekt, fijngevoelig, verdraagzaam en deemoedig, alsof zij de tegenspraken al in de armen valt, proberen we het met een ander staaltje van onze eigengerechtigheid: wat denk je, kunnen we dit zwakke wezen niet te hulp schieten, het strelen en voeden, het kracht en volheid, ja waarheid en zelfs onvoorwaardelijkheid verlenen?

Citaat van Nietzsche uit "Menschliches, allzumenschliches" zoals geciteerd in Safranski, 'Nietzsche', 2010, p. 175.

9. Ergens vind ik deze vraag lijken op de vraag: hoe kan het dat wij zover zijn geëvolueerd dat we onszelf nu kunnen afvragen wat het het doel of de zin van evolutie is? We zijn geëvolueerd tot wezens die tot de conclusie komen dat ze geen zin hebben om zichzelf voort te planten. Hoe absurd.

Inglourious Basterds

2011-03-02T05:31:00.000-08:00

Tarentino vervult mijn hart altijd met een flinke worsteling. Hij is zonder twijfel één van de beste regisseurs van dit moment. Maar dan, wat wil hij nou helemaal met zijn films...?
Inglourious Basterds is daar weer een perfect voorbeeld van.

Zo is het camerawerk wederom verrassend en innovatief. De muziek, die in geen enkele film van hem nog teleurgesteld heeft, is ook nu weer weergaloos: David Bowie, Ennio Morricone, alle muziek is briljant 'gecast'. De dialogen zijn messcherp en op de goede momenten bijzonder geestig. Dan nog de acteurs die hun typetjes - die bij vlagen lijken weggelopen uit een Coen brothers film - tot in de puntjes beheersen. Vooral de monumentaal gespeelde SS kolonel Hans Landa moet hier even genoemd worden. Zijn onderkoelde en uiterst intelligente slechtheid is op zichzelf al genoeg feest om Inglourious Basterds te gaan bekijken.

Kortom, camera, acteerwerk, dialogen, muziek... Alles bij elkaar niets minder dan een meesterwerk.

En dan het verhaal.
Tsja.

Een baldadig, nihilistische hervertelling van gebeurtenissen uit WO II, waarin de werkelijke loop van de geschiedenis met voeten wordt getreden. Of moeten we de verwijzing naar de werkelijkheid maar helemaal laten liggen en het een gewelddadig sprookje noemen waarin toevallig Hitler, Goebbels, hakenkruizen en een Jodenvervolging figureren?
Een sprookje? Een nihilistische hervertelling? Wat moeten we hiermee?

Een recensie die ik las gooide het erop dat Tarentino ons hier een postmoderne kritiek op het vermeende waarheidsgehalte van veel 'echte' oorlogsfilms voorschotelt. Biedt niet elke oorlogsfilm een gefilterde werkelijkheid? En wat is er dan op tegen om dit relativerende gegeven all the way door te voeren en geen spaander van het 'echte' WO II-verhaal over te laten?

Of is Tarentino misschien een regisseur die bewust spottend met de ideeën van hoge en lage cultuur het thema 'wraak' verkent, zoals de recensent van CV-Koers ons wil laten geloven?

Of zit er misschien nog andere onvermoede inhoud in deze film verborgen? Citaat uit de CV-koers recensie: "Door zijn bewust onrealistische alternatieve geschiedschrijving en karikaturen van het domme, lompe Amerika (zie de spelfouten in de geuzennaam in de titel) tegenover het intellectuele, maar eer- en gewetenloze Europa, zet hij aan het denken over historische verhoudingen."

Pffffffff.

Hoe interessant deze ideeën ook zijn, eigenlijk moet ik hier hard om lachen. In gedachte houdend menig interview dat Tarentino heeft gegeven, waaronder een half uur durende lofrede op 'car-chases' in verschillende B-films die hij heeft gezien (n.a.v. 'Death Proof'), lijkt me dit uiterst onwaarschijnlijk. Ook zijn andere films getuigen niet van enige interesse in het maken van een intellectueel punt. Hij is een intelligent regisseur, schrijft intelligente plots en zoals gezegd, stilistisch is hij een onovertroffen meester. Maar dit is wat anders dan een intellectueel regisseur. (Overigens wil ik niemand ervan weerhouden om zelf allerlei intellectuele zaken uit zijn films te destilleren, als hij of zij dit fijn vindt. Deze zaken toeschrijven aan Tarentino is echter heel wat anders.)

Het plot en de rollen in de film doen ook geen inhoud vermoeden. Een bende scalperende killer-Jews waaronder de vermaarde 'bear-Jew' die met een honkbalknuppel de Nazi's hun hersenen uit het hoofd mept. Vervolgens een Jiskefetiaans aandoende Joseph Goebbels met een seniel lachje, Brad Pitt kerft met een mes hakenkruizen in de hoofden van overlevende Nazi's en een aanslag op Hitler lukt (oeps, nu heb ik 'het verhaal' verklapt).
Waarom dit alles? Mijn vermoeden is, gewoon omdat het een moddervette actionflick oplevert. "De cinema wint het van de Nazi's. Daarvan krijg ik een kick." Zei Tarentino in een interview. En hij speelt zelf de Nazi in de film die als eerste gescalpeerd wordt. Hoe vet!

Een interessante vraag over zijn werk lijkt me daarom niet óf hij met zijn films een bedoeling heeft maar of het gebrek eraan iets ergs is. Het NRC vindt van wel, de volkskrant/de VPRO vindt van niet, getuige deze twee zeer uiteenlopende recensies.
Mij lijkt het op z'n minst een gerechtvaardigde vraag of je zoiets als de Jodenvervolging op een spottende, nihilistische manier mag gebruiken voor een film als deze. En ook of het enigszins exorbitante en gratuite aandoende geweld... jawel... nu zo nodig moet.

Maar goed, misschien ben ik dan een moraliserende kniesoor en moet ik het gewoon doen met een stilistisch meesterwerk. Daar zit ook wel weer wat in.

strenger straffen

2011-02-21T22:42:00.001-08:00

Nederland schreeuwt om langere gevangenisstraffen. Van de invullers van de 'stemwijzer' bij de vorige landelijke verkiezingen, is maar liefst 83 procent vóór, zo had ik onthouden. De politici die graag stemmen willen winnen, weten dit maar al te goed. Wilders' huidige populariteit is er naast hun Islam-angst, in gelegen hun wens om de criminaliteit keihard aan te pakken. De VVD en CDA in hun voetspoor.

Waarom straffen we eigenlijk? Ik kom op 4 redenen:
1. de samenleving beschermen doordat voor de duur van de straf de crimineel niet zoveel kan uithalen;
2. genoegdoening aan de slachtoffers. Wreken of vergelden dus;
3. potentiële criminelen vooraf 'overtuigen' (is dit het goede woord?) af te zien van criminaliteit, oftewel een afschrikwekkende werking;
4. criminelen achteraf overtuigen niet in herhaling te vallen, oftewel recidive voorkomen.

De redenering is natuurlijk, hoe strenger je straft hoe groter de afschrikwekkende werking en dus hoe kleiner de criminaliteit en recidive. Dat lijkt toch een plausibel statement... toch? Hoeveel ingewikkelder blijkt de realiteit. Als je even Googelt op iets als 'effectiviteit van strenger straffen' kom je toch op andere conclusies:

Strenger straffen werkt niet volgens hoogleraar forensische psychologie De Ruiter.
De baas van alle rechters meent ongeveer hetzelfde.
Ook het onderzoek van het SCP uit 2008 komt tot die conclusie. Citaat:

"In de eerste plaats zijn er hoge verwachtingen van vrijheidsbeneming. Opsluiting blijkt effectief voor de duur van de detentie: verdachten en veroordeelden zijn immers tijdelijk onschadelijk gemaakt en kunnen geen of nauwelijks strafbare feiten plegen. Zoals in de beleidstheorie al verondersteld is, is het niet plausibel dat vrijheidsbeneming zal bijdragen aan het terugdringen van de recidive na vrijlating. Sterker nog, er zijn zelfs aanwijzingen dat er sprake kan zijn van negatieve effecten."

En eigenlijk is dat ook wel logisch. Geweld pareren met tegengeweld. Lelijk doen tegen wie lelijk doet, dat klinkt ergens ook als een recept voor een negatieve spiraal in plaats van een oplossing. Het doet me denken aan de film 'Un Prophète'. Een mooiere illustratie van het punt dat je in de gevangenis pas echt een crimineel wordt, is er niet. Bovendien lijkt het mij dat veel criminaliteit veroorzaakt wordt door zaken zoals stoornissen en verslavingen. Hoe zou het kunnen dat het opsluiten van dit soort mensen (zonder verdere vorm van begeleiding) hier een oplossing biedt?

Nergens vind ik met mijn gegoogel een wetenschapper of een rapport die het omgekeerde beweert. Dat criminaliteit en recidive worden tegengegaan door strenger te straffen of strengere gevangenisregimes. Het lijkt er dus op dat we twee van de vier doelen van strenger straffen: het op andere gedachten brengen van de crimineel en de potentiële crimineel moeten doorstrepen. Blijven over 'de samenleving beschermen' en 'wraak/genoegdoening voor de slachtoffers'. Als het klopt dat langere detenties en strengere gevangenisregime recidive juist in de hand werken, zoals wordt gesuggereert door het SCP, dan kun je ook je vraagtekens zetten bij 'het beschermen van de samenleving gedurende de detentie'. We zijn weliswaar voor zo lang de detentie duurt veilig, maar daarna zijn we onveiliger, omdat er een grotere kans op recidive is.

Blijft staan het wreken van de slachtoffers. Dit tenslotte is ook problematisch, gezien dit*.

Wilders schermt graag met onze Joods-christelijke identiteit en onze verlichtingswaarden. Maar met die Joods-christelijke identiteit zit hij er wat mij betreft vaak 100% naast. Zijn taal is geen taal van barmhartigheid/vergeving, etc. En die verlichtingswaarden bij Wilders? 'Heb de moed je van je eigen onderbuik te bedienen!'

?

Neh.

--------------
*En ik vraag me af, hoe blij ben je als slachtoffer zijnde wanneer je weet dat jouw dader hard gestraft wordt, maar daardoor waarschijnlijk de boel verergert? Wat voor verlichting geeft vergelding aan een slachtoffer als er geen sprake is van berouw en een crimineel na een tijdje zitten gewoon weer verder gaat? Maar goed, ik ben geen slachtoffer van een groot misdrijf geweest, misschien is dit wat makkelijk gedacht.

Maar toch...

Strafpleiters

2011-02-04T00:27:00.000-08:00

Hoewel ik bespaard had willen blijven van de kennis dat mr. Spong ooit is vervolgd voor naaktrecreatie, (en in hoger beroep vrijgesproken uiteraard) wil ik hier toch even kwijt dat ik het programma Kijken in de ziel - strafpleiters met ingehouden adem van seconde tot seconde heb gevolgd. Het concept: 6 afleveringen lang advocaten interviewen. Fantastisch, wat een weergaloos scherpe interviews. Wat een feest van inhoudelijkheid. Wat een zegen die Coen Verbaak (presentator). Wat een groot aantal dagen dat dit programma nog door je hoofd blijft spoken. En wat een baken van licht in het verder pikdonkere medialandschap van de sjerso's, maaskantjes en de talentenjachten part 1-100*.

Iedereen die dit nog niet gezien heeft: kijken!!!

Nee echt, kijken.

Geweten
De eerste aflevering opent, zoals oa. Moszkowicz, Spong, Plasman, Anker en Knoops al verwachtten, met de vraag die ze al vaak op verjaardagspartijtjes voor de neus is geworpen: Hoe kun je? Heb je geen geweten, dat je zulk addergebroed verdedigt? De strafpleiters, Spong en Hiddema met hun uitgestreken gezicht voorop, reageren een beetje alsof Coen Verbaak een domme vraag stelt. Eentje die ze al zo vaak hebben moeten beantwoorden. 'Natuurlijk kan ik moordenaars verdedigen, dat mensen dat maar niet willen begrijpen. Sukkels.'

Het argument dat het dan moet winnen van het al te sentimentele gewetensargument, is natuurlijk het wat abstracte, rationele idee van de rechtsstaat. Het recht van eenieder op een eerlijk proces, het voorkomen van tunnelvisie ten gunste van slachtoffers, tegenwicht tegen het OM, etc. etc. Goede argumenten, dat voorop. Wat deze argumenten op een verjaardagsfeestje lastig maakt, is dat ze verder af staan van de eerste intuïtie. De intuïtie dat boeven niet verdedigd moeten worden, maar moeten hangen. Je moet een gedachtesprong maken, eerst even nadenken voordat je op het idee komt dat het goed is dat iedereen, ook een moordenaar, verdediging krijgt in een rechtszaak. Dat maakt het rechtsstaatprincipe abstracter, enigszins kouder ten opzichte van het sentiment of het geweten. En voor veel personen maakt dit het werk van advocaten onbegrijpelijk.

Afweging
Maar is dat het hele verhaal? Zijn alle strafpleiters werkelijk op deze manier onkreukbaar en maakt het grote rechtsstaatprincipe voor alle strafpleiters een einde aan gewetenswroeging? Het lijkt er niet op. Coen Verbaak breekt (zo heb ik dat beleefd) als een fantastische interviewer, via een omweg een beetje door deze intellectuele verdediging heen. Hij stelt vragen zoals 'welke zaken raken u persoonlijk?' en 'zijn er misdadigers die u niet wilt verdedigen?' En dan blijken de meeste advocaten, eerlijk gezegd een beetje tot mijn verbazing, een stukje geweten ongeschonden achter te houden. Een stukje geweten of sentiment dat niet aangetast mag worden door het werk wat ze doen. Hoe heilig het recht van eenieder op juridische bijstand ook is. Een paar voorbeelden:

Korvinus doet geen zedenzaken, vooral niet met kinderen en nog vooraller niet kinderen in dezelfde leeftijd als die van hem. 'Van kinderen blijf je gewoon af'! zegt hij ergens.
Ficq doet geen kindermoorden, vooral niet kindermoorden op kinderen die de leeftijd hebben als haar eigen kinderen.
Spong doet geen zaken in verband met Bouterse, omdat onder zijn familie mensen door hem vermoord zijn.
En de andere advocaten zouden meer of minder moeite hebben met het verdedigen van de moordenaar van hun buurman.

Kortom, als het dilemma maar dichtbij genoeg komt, dan snappen ze de gewetensvraag van die domme proleten op de verjaardagsfeestjes dus best... en het is blijkbaar helemaal niet zo vanzelfsprekend dat je principieel iedereen kunt en/of moet verdedigen op basis van het rechtsstaatargument. De advocaten schermen allemaal een gebied in hun geweten af, het heilige der heiligen dat niet opzij wordt geschoven voor de grote principes waarmee ze zojuist in hun algemeenheid de advocatuur verdedigden**.

Wat ik in dit kader ook sprekend vond, was dat alle advocaten zeer enthousiast de volledige verantwoordelijkheid voor de eindbeslissing over de schutting bij de rechter kieperden. Op de vraag of ze goede rechters zouden zijn, antwoordden ze allemaal 'nee' omdat ze 'die verantwoordelijkheid voor de beslissing niet aan zouden kunnen'.

Wat een ethische helden! De schone handen van amice Pilatus waren er niets bij.

Terwijl het als advocaat je taak is om alles aan te grijpen in het belang van je cliënt. Inclusief procedurefouten, tactische juridische trucs en het voorkomen dat bepaalde argumenten of bewijsstukken op tafel komen van het OM. Als je 100% zeker bent dat werkzaam zijn in de advocatuur geen inbreuk doet op je geweten, waarom zou je dan zo gretig de verantwoordelijkheid voor de uitkomst van het proces kwijt willen?

Nuancering
Uiteraard wil ik met het benadrukken van de rol van het geweten niet zeggen dat we in rechtszaken ons sentiment moeten gaan volgen en dat advocaten onmensen zijn omdat ze hun geweten aan de kant schuiven. Zeker niet. Wat mijn inziens wel blijkt, is dat ook advocaten moeten erkennen dat de pijn en de problemen met het geweten niet oplossen door het belijden van een of ander abstract(er) rechtsstaatprincipe.

En dan is een misdadiger verdedigen nog 1, maar de dilemma's gaan nog veel verder. Meerdere strafpleiters gaven te kennen dat het gebeurde dat een cliënt aan hen persoonlijk schuld bekende, dat ze die cliënt vrijgepleit hebben gekregen en dat die vervolgens doodleuk verder ging met moorden/verkrachten. Zoiets kan niet anders dan moeilijk zijn. Zoiets kan niet anders dan aan je geweten vreten. Hoezeer een rechtstaat ook vereist dat... en hoezeer een advocaat ook gelooft dat hij die persoon daarna weer kan verdedigen zonder een ethische schuld op zich te laden. (En ik geloof dat ook.)

Ik vond advocaat Plasman daarom het meest realistisch en menselijk die de vraag naar het geweten de vraag noemde "waar zijn hele werk om draaide". Het is goed dat er advocaten zijn, maar het kan niet anders dan dat het soms pijn doet. Zo niet, dan is misschien iets aan menselijkheid geërodeerd.

------------------
*(Oké, het is niet allemaal zo zwart/wit. Er zijn nog meer goede programma's en stiekum heb ik heel hard gelachen om een filmpje 'new kids' wat ik heb gezien, maar het bekt op deze manier gewoon erg lekker.)

**Ik kan het niet helpen om de vergelijking te trekken met wat ik heb gehoord over prostituees. Op vergelijkbare manier schuilen zij achter eenzelfde soort 'abstracter' principe' om zich beroepsmatig te verdedigen. Namelijk het principe dat seksualiteit (bij hen) compleet van echte liefde of trouw losgekoppeld is. Tegelijkertijd schijnen zij soms 'gewoon zoenen' voor hun partner of geliefde te bewaren. (Hoe ik nu weer aan deze kennis kom.) Ergens bewijst dit dat zo iemand zich niet 100% overtuigd heeft, van het idee dat je seksualiteit zou kunnen scheiden van liefde, of in ieder geval van trouw.

Bol.dom

2010-12-15T09:37:00.000-08:00

Bol.com stuurde mij een e-mail, waarin ze me uitlegden dat door de staking van TNT-personeel mijn bestelling een dag later zou komen. Het mailtje had als onderwerp: "Onze oprechte excuses‏".

De disclaimer van de email luidde: "Dit is een automatisch gegenereerde e-mail. (...)".

Oftewel: onze oprechte, automatisch gegenereerde excuses.

---------------
En als u lacht (en derhalve het 'contradictio in terminis gevoel' van voorgaande snapt) dan is dat mailtje van Bol.com misschien wel een mooie kritiek op de mens-machine metafoor en op al dat andere naturalistische sentiment van tegenwoordig.

Joachim

2010-12-08T11:23:00.001-08:00

Joachim, Joachim, Joachim.

Alle ouders in onze omgeving, waarschuwden ons natuurlijk al wel. En daarom waren we 'voorbereid' op wat er zou gebeuren. Maar hoe bereid je je voor op die verpletterende paniek als hij een uur lang op de top van zijn kunnen schreeuwt van het huilen? En hoe bereid je je voor op zo weinig slaap? En hoe bereid je je voor op zoiets bijzonders als dat hij met zijn handjes vastgeklampt op je borst in slaap valt? (En op die melancholie tegelijkertijd, omdat je weet dat het ooit anders zal zijn.)
En als ie lacht... ongelofelijk. Dan is de taal te klein.
Hoe bereid je je voor? Volgens mij dus niet.

Lucassen

2010-11-19T04:06:00.000-08:00

"Hij hoeft niet weg." Behalve deze conclusie wilde Geert verder eigenlijk niets kwijt over het gesprek dat hij tot diep in de nacht met Lucassen had. Wel wordt zijn woordvoerderschap voor de onderwerpen wonen en wijken afgepakt.

Twee zaken bevreemdden mij hierin nogal. Ten eerste het woord 'hoeft'. Ten tweede de tandenknarsende manier waarop Wilders deze voor de PVV hypocriete uitkomst wereldkundig maakte. Hij was duidelijk meer gefrustreerd dan het milde woordje 'hoeft' verraadde.

Nu was de hypocrisie van de PVV voor de wat meer nadenkenden onder ons natuurlijk al lang duidelijk. Zo werd een dag na het uitroepen van het 'breekpunt AOW', deze zonder pardon weer ingeslikt. En laatst nog kwam er geen motie van wantrouwen tegen de Zweeds-Nederlandse staatssecretaris, terwijl die wel kwam tegen de Turks-Nederlandse Albayrak uit het vorige kabinet. Het verweer van Wilders was hier verfrissend, ongegeneerd hypocriet: het vorige kabinet wilde ik weg hebben, dit kabinet niet.
En door zijn aanhang lijkt het allemaal te worden geslikt. Dat maakt het niet alleen verfrissend, maar ergens ook heel erg eng. De Islamhaat moet daar toch wel diep zitten.

Het geval Lucassen daarentegen blijkt wat minder makkelijk weg te wuiven. En dit laat zich ook wel verklaren: hij heeft ontucht gepleegd, het leven in de buurt waar hij woonde verziekt, en hierover gelogen. We moeten dus concluderen dat Lucassen een ideaaltypische incarnatie is van Wilders' concept 'straatterrorist'. En dat binnen de gelederen van de eigen partij! Dit is in tegenstelling tot de AOW en de Zweedse staatssecretaris hypocrisie op een kernwaarde van de PVV: geen genade voor criminelen. Logischerwijs springt de media daar dan ook bovenop, want tegen de hardst schreeuwende parlementariër kan nu natuurlijk niet hard genoeg teruggeschreeuwd worden.

Goed, Lukassen hoeft dus niet weg. Maar dat Lukassen wél op zou stappen zou voor de PVV een ideale uitkomst zijn. Geert zou dan kunnen claimen een rechte rug te houden. Ook binnen de partij. Daardoor zou het mogelijk blijven om relatief ongestoord zijn law-and-ordermentaliteit te blijven uitdragen. Nu is het uitdragen van die mentaliteit, voor wie weet hoe lang, bevlekt. Een eenvoudige schietschijf voor het hypocrisieverwijt en de media lusten daar pap van. Bij vertrek van Lucassen zouden de stemmers van de PVV kunnen zeggen dat de partij ook intern hard is voor hen die de wet overtreden en dus, in tegenstelling tot de rest van die linkse politieke theedrinkers, niet hypocriet is. Het zou dus misschien zelfs positief kunnen werken als een demonstratie van rechtlijnigheid.

Maar, zo zegt de grote leider, Lucassen 'hoeft' niet op te stappen.

Jaaa, ammehoela. Lucassen wílde niet weg. En omdat hij gekozen is, is het niet mogelijk om hem te dwingen ontslag te nemen als parlementariër. Hoogstens kan hij uit de partij gezet worden, maar dan staat het hele kabinet op het spel, gezien de meerderheid van 1 zetel. Dat kan de PVV zich niet veroorloven.

Och mensen, Wilders heeft hem gesmeekt die hele nacht lang. Op zijn blote knietjes. En waarschijnlijk is hem ook wat pecunia in het vooruitzicht gesteld, mocht ie stilletjes weggaan. Maar nee, Lucassen gaat niet. Trouwens, zoveel geld als dat men in 4 jaar in de Kamer (en wachtgeld daarna)* verdient... Ik vraag me af of de reservering vertrekpremies van Wilders' partijkas daarvoor toereikend is.

Kortom: Lucassen blijft en besmeurt zo de hele PVV met de vervelendste PVV crisis tot nu toe. Ik kan voor zó'n egocentrische, onethische houding eigenlijk maar twee theorieën bedenken:

1. Lucassen is bezeten van de status, het geld en de macht van een Tweede Kamerlid;
2. hij is heimelijk lid van de PVDA.

Mastodontax

2010-10-16T05:38:00.000-07:00

Ineens is zo'n woord er dan: mastodont.
Ergens heeft een eloquente journalist die term van toepassing verklaard op oud CDA'ers, vervolgens neemt iedereen (in ieder geval op de radio) het over en gaat het woord zijn leven leiden.
De CDA mastodonten roeren zich. En dan weet iedereen waar het over gaat. Toch?

Nu was mijn eerste gevoelswaarde bij het woord 'mastodont' iets met groot, log beest. En als je dan de context neemt: oude, mediageile CDA'ers die zich opdringen aan de werkelijke machthebbers, die daar eigenlijk helemaal niet op zaten te wachten, dan nestelt zich naast 'beestachtig' de term 'bronstig' in het hoofd. Nog zonder dat ik dus eigenlijk weet wat 'mastodont' is, heb ik er door het gebruik in de media dus al een heel idee over. Eén idee? Nee, nog veel meer. Het gebruik van de term in de media heeft nog veel meer associaties met zich mee gebracht. Mastodont staat in mijn hoofd voor zoiets als: rechts, conservatief, oud, vervelend, orthodox, log, machtig maar ergens toch ook uitgerangeerd en een beetje viezig.

Taalfilosoof Geert Wilders zou er pap van lusten. Zo'n goedgemunte term die een heel veld aan associaties oproept die lekker bekt en daardoor zonder veel moeite de media overneemt. Hij past in het rijtje kopvoddentaks, straatterrorisme en islamisering. Waar de term CDA-mastodont als eerste vandaan is gekomen? Geen idee. Gezien de vooral wat lelijke, vervelende associaties bij het woord, vermoed ik dat de term bedacht is door een slim oppositie-kamerlid uit de linker hoek. Ik kan me momenteel ook met geen mogelijkheid meer 'GroenLinks-' of 'SP-mastodonten' voorstellen. Of 'partij-voor-de-dieren-mastodonten'*. En ik denk ook niet dat die termen er bij de media in zal komen. Op andere rechtse partijen dan? Ook niet echt, voor mijn gevoel. De VVD heeft geen mastodonten maar coryfeeën. SGP misschien?

De PVDA heeft vooral prominenten.

Maar wat is een mastodont eigenlijk? Als ik Wiki moet geloven is het een reeds uitgestorven slurfdier, verwant aan de mammoet en de olifant. Wat dat betreft moeten we de term misschien toch maar reserveren voor wanneer Marianne Thieme er de brui aan geeft.

-----
* toegegeven die hebben natuurlijk nog geen oude partijleden die in het verleden iets hebben betekend, gezien de jongheid van hun partij.

Sånger från andra våningen

2010-06-10T04:49:00.000-07:00

Roy Anderson, de regisseur van deze film (in het Engels: "Songs from the Second Floor"), heeft in een interview eens iets gezegd over de schilderkunst; één van zijn voornaamste inspiratiebronnen. Hij beschrijft dat hij tijdens zijn leven andere kunstwerken is gaan waarderen en ontdekt bij zichzelf daarin een soort ontwikkeling van realistische kunst* naar meer figuratieve en abstracte kunst. De toon van het interview, vooral het zinnetje "I couldn't find the so-called "realism" or "naturalism" interesting any longer." laat doorschemeren dat Anderson dit ziet als groei. Een soort ontwaken uit- of ontgroeien van het realisme naar het echte werk van meer abstracte schilderijen.

Ikzelf ben niet zo van die onzin. Een abstract schilderij steekt gewoon bleek af bij bijvoorbeeld Rembrandt** die superrealistisch, met diepte en schaduw-/lichtwerking kan schilderen. Ik stel me altijd voor dat een abstracte kunstenaar dit niveau niet haalt en dan maar vlucht in makkelijkere abstracte figuren en dit goedpraat via een theorie over vorm, kleur, emotie, blablabla. En bewonderaars van dit soort schilderijen willen vooral erg intellectueel en onbegrijpelijk lijken. Als je zo'n schilderij vervolgens lelijk vindt, of er in ieder geval niets in ziet, dan kan daarna altijd nog gezegd worden dat je het gewoon niet begrijpt, of er niet voor open staat. En als je wel met zo'n verhaal over vorm, kleur, emotie blablabla meegaat, dan zit je voor je het weet de vierkantjes van Mondriaan of een vieze, oude wcpot op een sokkel te bewonderen.

"Ikzelf ben niet zo van die onzin" zei ik zojuist. Helaas, mijn abstractie-is-onkunde-theorie is de laatste tijd op twee manieren problematisch gebleken. Ten eerste blijkt het gegeven dat abstracte kunstenaars niet op realistische manier kúnnen schilderen niet op te gaan. Van Gogh kon als geen ander ook realistisch, gedetailleerd schilderen, maar werd gedurende zijn leven abstracter. Ook Picasso en Piet Mondriaan zijn deze 'weg' gegaan. Beroemd is het voorbeeld van het evolueren van Mondriaans appelboom.

Ten tweede, en nog problematischer voor mijn theorie: ik meen zelf eigenlijk in sommige schilderijen een perfect voorbeeld te zien van de gewonnen zeggingskracht - de meerwaarde - van een schilderij, juist door te abstraheren of te vervormen. Zo vermoed ik dat een realistisch schilderij de existentiële, verlammende angst en twijfel die "De Schreeuw" van Edvard Munch uitbeeldt, niet zou kunnen uitdrukken.

Maar zo'n abstracte kunstuiting, dat moet dan wel... ehm tsja... 'klikken'. Het moet resoneren met gevoelens, ervaringen uit jouw eigen leven, of in een ander opzicht tot jou spreken. Je moet het wel kunnen zien, er voor open staan. Jegh. Zo zie je maar weer, nu beland ik zelf in dat kunstzinnige gewauwel. En erger, zo verlies ik mijn machtige positie ten opzichte van de wcpot op een sokkel, of de vierkantjes van Mondriaan (jaja, hij deed het zonder lineaal).

De film
Tot zover een bespiegeling op het thema niet-realistische kunst en de (on)mogelijkheid om er iets zinnigs over te zeggen. Want de film van Anderson waar ik over wil schrijven is veel dingen, maar realistisch - of vertaald naar filmtermen: met een zinnig plot of verhaalvorming - in ieder geval niet. De film bestaat namelijk uit 46 scenes die soms wat met elkaar te maken hebben maar soms ook niet. Soms komen personages uit eerdere scenes terug, maar soms ook niet. Er is genoeg binding in locatie en personages om de film niet tot losse flodders te laten vervallen, maar er is te weinig binding om zoiets als een samenvatting te kunnen geven.

46 scenes, allemaal perfect geschoten, tot in de puntjes uitgedacht, waarbij de camera steeds één vaste positie heeft en altijd een perfect gekadreerd beeld laat zien. Deze vaste camerapositie doet de film vast niet toevallig lijken op een aaneenschakeling van schilderijen: impressionistische, surrealistische meesterwerken die je soms weergaloos ontroeren, soms inslaan als een bom, dan weer onbedaarlijk hard laten lachen.
De thematiek van deze schilderijen is alles:

het tekortschieten van symbolen, rituelen, tradities, religies en andere richtingaanwijzers;
de onmacht van de mensen om het zonder zo'n richtingaanwijzer te stellen;
de daaruit voortvloeiende, existentiële angst, wanhoop en verwarring;
vercommercialisering van religie;
de banaliteit en ironie van veel zaken;
apocalyptiek;
maar ook de transcendentale, bindende ervaring die de schoonheid van muziek teweeg kan brengen;

Ik bespeur Ingmar Bergman's existentiële vragen, Stanley Kubrick's verbeeldingskracht en innovativiteit, Edvard Munch's wanhoop en Anders Thomas Jensen's (Adam's Apples!) banale, zwartcynische humor. "Sånger från andra våningen" houdt in 46 scene's het midden tussen schilderij en film en combineert het beste van beiden. Het is jammer dat ik dat weer allemaal probeer uit te leggen.

------------
* hier bedoel ik dat niet in de zin van de specifieke kunststroming heb 'realisme', maar meer als zo realistisch mogelijk schilderen wat je ziet,versus abstracties van de werkelijkheid.
** of (zoals in een voorbeeld dat mij altijd is bijgebleven uit een geshiedenisboek) David: alsof het naar je toe komt

Funny Games (US)

2010-04-26T01:29:00.000-07:00

Ann: Why don't you just kill us?
Paul: You shouldn't forget the value of entertainment.

(Deze filmbespreking bevat spoilers. Niet lezen als je de film nog wilt zien.)

Afhankelijk van het kamp recensenten dat je gelooft, maakte Michael Haneke met 'Funny Games US'(1) één van zijn beste dan wel één van zijn slechtste films. Het bespreken van deze film noopt mij daarom allereerst tot een vies, maar oh zo waar clicheetje: een tussenweg bestaat niet. Als je een mening hebt over deze film, dan is die waarschijnlijk zeer uitgesproken.

synopsis
Het verhaal begint met een schets van een gezinnetje bestaande uit Ann, George en zoonlief Georgie. Op weg naar hun idyllisch gelegen vakantiehuisje, glunderen hun rode wangetjes en worden bij aankomst de buren allervriendelijkst gegroet. Vrouwlief bereidt een lekker maal, vader en zoon prepareren de boot voor een héérlijk stukje zeilen.
Wie eerdere films van Haneke heeft gezien, waarbij geweld en het ontmaskeren van mensen (denk aan Caché) een grote plaats inneemt, voelt bij dit lieflijke tafareel vanaf minuut 1 onheilskriebels. En zo geschiedde.

Paul en Peter, twee in wit geklede mannen, gebruiken een smoes om binnen te worden gelaten. Daar beginnen ze zonder uitleg het gezin te martelen aan de hand van sadistische spelletjes. Het begint met het kapotslaan van George's knie met een golfclub en eindigt met de dood van alle gezinsleden. Op de openingsscene na bestaat de film verder uit een anderhalf uur durende marteling. Slechts één keer lijkt er hoop te gloren doordat Ann een van de terroristen doodt. Tevergeefs, zijn handlanger vindt namelijk een afstandbediening en spoelt hiermee 'Deus ex machina' de filmtape terug. De terreur gaat gewoon verder.

Anderhalf uur later, nat van het zweet, met spierpijn van de ineengekrompen houding die ik noodgedwongen de hele film heb aangenomen, is de ellende voorbij. En exact daar, bij de vraag die nu ook bij jou opkomt...

Waarom al dat geweld?
Daar is precies waar Haneke de filmkijker niet hebben wil (2). Het antwoord op deze vraag is namelijk al onverhuld tijdens de hele film vertoond, zodat we het daar niet over hoeven te hebben: er is geen waarom. De zinloze terreur is er gewoon, zonder context, zonder waarom, Desnoods wordt plot- of verhaalvorming op idiote wijze doorbroken, zoals bij de terugspoelscene. En mocht je die hint niet hebben opgemerkt dan is er nog de scene waarin rechtsstreeks tot jou, in de camera wordt gesproken om het helemaal uit te leggen.

"Do you think it's enough? I mean, you want a real ending. Right? With plausible plot development. Don't you?"

Daarom
In dit 'don't you' ligt de kern van de film. De vraag is niet 'waarom dit geweld?', maar de vraag is aan jou, persoonlijk: je wílt toch wel dat het geweld ophoudt? Of op z'n minst dat het zin heeft? Je wílt toch wel een 'plausible plot'. Of... Huist er, naast de morele afschuw ten aanzien van dit zinloze geweld, stiekem toch ook iets van een voyeuristisch soort genot in de donkerste krochten van jouw ziel? Is dit sadisme voor jou ook zónder plot wel erg interessant?

Ik geeft het eerlijk toe, de film was een confronterende ervaring. Haneke maakt de kijker tot hoofdrolspeler. En dat was voor mij geen heldenrol. De film heeft mij enigszins 'betrapt' en ontmaskerd, zoals ook in Caché al meesterlijke ontmaskering werd vertoond. Alleen waren toen gelukkig anderen de klos. In een interview werd Haneke geconfronteerd met de morele afkeer van de film onder veel mensen. Het gebeurde regelmatig dat mensen de bioscoop uitliepen. Zijn overweging hierbij was dat de mensen die de bioscoop uitlopen uit morele verontwaardiging de film niet nodig hebben. De mensen die blijven zitten, daar is de film voor bedoelt.

Oordeel
Kortom, een oordeel is een hachelijke zaak. Als je bent ontmaskerd, hoe geloofwaardig is het dan om het geweld te veroordelen? Is deze les over mijn duistere ziel genoeg 'doel' voor de sadistische middelen? Ik vind van wel.

Dit wil wat mij betreft overigens niet zeggen dat iedereen hier ontmaskerd wordt en dus eigenlijk niemand de film slecht kan vinden (4). Je kunt het geweld in deze film oprecht verafschuwen, maar dan wel na een eerlijke introspectie waar de film je toe dwingt. Die introspectie levert bijvoorbeeld op dat je genieten van dat zinloze geweld écht verkeerd vindt. Dat je die norm hebt verinnerlijkt en dat je werkelijk geen plezier in het kijken had. Ook niet stiekum. De film mist zijn doel bij zo iemand.

Er moet daarom worden gewaakt voor het al te makkelijke oordeel dat de film goed is, omdat hier bij iedereen in zijn of haar ziel gekeken wordt. In het bespreken van deze film met verschillende mensen, verdenk ik meerderen van het behoren tot de categorie 'niet-ontmaskerden'. Zij kunnen met zo'n film eigenlijk niets. Maar Haneke heeft mij duidelijk gemaakt dat ikzelf, in ieder geval niet tot die categorie behoor. Dat doet pijn, maar maakt mij wel een beetje wijzer.

En jij? Heb jij op deze link naar de intens gewelddadige trailer geklikt?

Waarom?

----------------------------------------------------
1) 'Funny Games US' is Een zo identiek mogelijke Amerikaanse remake van het origineel 'Funny Games' uit 1995. Het origineel is ook door Haneke gemaakt. De vragen die de film oproept zijn volgens Haneke echter uitermate geschikt voor een Amerikaans Hollywood publiek. Vandaar deze Amerikaanse remake (met oa Naomi Watts en Jim Roth);
2) Hoewel deze waaromvraag natuurlijk op zichzelf al een interessant gegeven is, want is er op aarde niet ook veel geweld zonder verklaring, rechtvaardiging of doel? En waar in de cinema (ze zijn er!) vindt je een reflectie op dit uiterst vervelende gegeven?
4) Hier bedoel ik niet negatieve beoordelingen over het acteren (wat ik zeker van Naomi Watts, juist verbluffend vindt) of over het feit dat hij twee films maakt die hetzelfde zijn (dit kun je enigszins goedkoop vinden). Ik bedoel negatieve recensies over de rol van geweld en dus het centrale punt van de film.

Racisme

2010-04-01T03:15:00.000-07:00

N.a.v. een passage in 'Bronnen van het zelf' van Charles Taylor:

Racisme is een wonderlijk fenomeen. Wonderlijk omdat racisten paradoxaal gesproken eigenlijk geen racisten zijn. Tenminste als je 'racisme' verstaat als zoiets als 'een ras intrinsiek minderwaardig achten'. Geen enkele racist zal namelijk zeggen: een zwart/wit/geel/Joods persoon is op zichzelf, intrinsiek afkeurenswaardig. Zoals het ook een domme uitspraak zou zijn om te zeggen dat rood een minderwaardige kleur is ten opzichte van groen. Zo'n idee is compleet nutteloos en iedereen begrijpt dat.

Nee, racisten zullen altijd claimen dat algemeen erkende, slechte eigenschappen, samenhangen met een ras of een volk. Racisten zullen claimen dat de geschiedenis ervan blijk geeft dat andere rassen dan hun eigen ras, stelen, liegen, geweldadiger zijn, dommer zijn en vul maar aan. Wat verafschuwd wordt zijn dus de slechte eigenschappen, niet het ras. Of je moet werkelijk een racist zijn met een opvatting in de trent van 'Rood is hoger dan groen'. Het zijn dus in de strikte zin geen racisten meer want niet het ras op zichzelf is de grond voor het oordeel, maar het geclaimde verband tussen ras en slechte eigenschappen.

En laat mij maar eens een onderzoek zien waarin wordt aangetoond dat:
1. zo'n verband er is (even uitgaande van de veronderstelling dat je in het onderzoek kunt komen tot overeenstemming over wat dan 'slechte eigenschappen' zijn);
2. het ras de beste verklaarder is van de slechte eigenschap. Want stel dat bijvoorbeeld 'stelen' niet zozeer het best voorspeld wordt door het ras, maar door een lage opleiding, dan is het logischer om iedereen te veroordelen die een lage opleiding heeft, inclusief mensen van het eigen ras;
3. zo'n verband tussen ras en een slechte eigenschap niet door andere causaliteiten (derde variabelen) verstoord wordt;

Maar ook zonder een onderzoek te hebben gehouden kan iedereen wel op z'n klompen aanvoelen dat elk volk, elk ras in de geschiedenis morele en intellecutuele hoogtepunten en dieptepunten kent. Racisten zijn kortom, geen racisten, maar slechte sociale wetenschappers.

Sola Scriptura

2010-02-15T07:19:00.001-08:00

Tessa: als jij van je geloof af zou vallen, dan zou je door mij, omdat ik wel blijft geloven, tóch geheiligd zijn.
Gerben: Oh ja? Waar staat dat dan?
Tessa: 1 Tessa 1 vers 1

Ware het niet dat de Bijbelse verantwoording van deze verklaring van mijn vrouw niet alleen in 1 Tessa 1 vers 1, maar ook in 1 korintiërs 7:14 te vinden is... dan zou menig theoloog van bovenstaand gesprek kromme tenen krijgen. Dit is je reinste projectie van eigen wensen en verlangens op je geloofsovertuiging. Schande! Want die overtuiging moet toch - sola scriptura - alleen op de bijbel gestoeld zijn.

Alleen de Bijbel...

Dit theologisch, hermeneutische uitgangspunt is makkelijker gezegd dan gedaan. We slaan de volgende problematiserende vragen over de Bijbel zelf even over;

----------------------
- Welke van de vele overgeleverde tekstfragmenten van de Bijbel? Wat als ze niet met elkaar overeenstemmen?;
- Welke vertaalmethode toegepast op deze grondteksten?;
- Welke boeken van de Bijbel? Ook de deuterocanonieke?;
- Gebruiken we van het OT de versie die de schrijvers van het NT ook gebruiken, of kiezen we oudere Hebreeuwse en deels Aramese teksten?
- De Hebreeuwse teksten met aantekeningen, aanpassingen en vocalisatie van latere Joodse Rabbijnen? Of zonder die toevoegingen?
- Lezen we letterlijk-historisch, literair-metaforisch?
- etc.
----------------------

en komen dan op de vraag hoe je op de tekst geprojecteerde aspecten van jezelf uitschakelt bij het Bijbellezen om - sola scriptura - 'alleen de Bijbel' te laten spreken.
...
Inderdaad, dat gaat dus niet. Een individu zonder culturele, psychologische, historische, economische, DNA-, etc. bepaaldheden bestaat niet. Een Bijbeltekst landt evenals andere teksten in een persoon en landt daarmee in een cultuur, in een gemoedstoestand in een reeds aanwezige kennishoeveelheid over de Bijbel. Het uitschakelen van deze zaken als je gaat Bijbellezen, is vergelijkbaar met een Bijbeltekst zonder toehooorder uitspreken: er is geen luisteraar meer, want een mens IS de optelsom van deze bepaaldheden. Het is niet zo dat je emoties achter je kunt laten, cultuur even niet in ogenschouw kunt nemen, je geschiedenis voor even kunt vergeten om zo bij het echte onbevooroordeelde Bijbellezen uit te komen. Je pelt jezelf af en komt uit bij... Niets.

Uit die velerlei vormen van bepaaldheden, verschillend per individu, cultuur etc, vloeit noodzakelijkerwijs voort dat iedere individu, cultuur er zijn eigen Bijbelinterpretatie op nahoudt. Hiervan zijn veel voorbeelden te bedenken: om de allegorische, 3 of 4 voudige uitleg van sommige kerkvaders moeten we nu slechts lachen, de hoeveelheid kerkrichtingen in Nederland geeft eveneens te denken over bijbelinterpretatie en ook de naamgeving van verschillende hedendaagse theologische stromingen, getuigt van het persoons-, tijd- en cultuurgebonden zijn van Schriftuitleg: bevrijdingstheologie, zwarte theologie, feministische theologie, orthodoxe theologie, evangelische theologie, interculturele theologie, en - jawel - ecologische theologie, etc.

De Schrift wordt geschreven
Cees Houtman (emeritus hoogleraar OT aan de Protestantse theologische universiteit in Kampen) heeft na 40 jaar theologische reflectie zijn bevindingen over de studie naar het OT opgeschreven. In zijn boek "De Schrift wordt geschreven" maakt hij korte metten het idee dat 'hét Oude Testament' bestaat. Het OT bestaat, zoals elke andere tekst, alleen in geïnterpreteerde vorm. We hebben niets anders dan interpretatie en iedereen interpreteert anders. En ook de te hanteren regels voor interpretatie (hermeneutiek) zijn aan discussie onderhevig. Derhalve krijgt een Bijbeltekst per generatie, individu, hermeneutische visie, etc. steeds weer een nieuwe betekenis:

"In werkelijkheid zal betekenis ontstaan in een creatief proces van interactie tussen de tekst als de drager van een door een auteur of redactor beoogde betekenis en de interpreet. Met de kennis waarover hij beschikt en met de nodige vooronderstellingen zoekt de interpreet als exponent van een bepaalde traditie in een bepaalde historische context de tekst te verstaan en er betekenis aan te verlenen. Zijn historische, culturele en religieuze context valt in de regel niet samen met die van de auteur of de redactor van de tekst met het gevolg dat 'zuivere' receptie niet tot stand komt en de tekst een nieuwe betekenis krijgt. Eén en ander betekent dat interpretatie als een interactieproces tussen tekst en interpreet de mogelijkheid van vele uiteenlopende en steeds nieuwe interpretaties impliceert. De mate van betekenisverschuiving is afhankelijk van de kennis en de capaciteiten, de congenialiteit met het object van studie, de vooronderstellingen en de plaats in de historie van de interpreet" (Houtman, 2006, p. 153).

Via een encyclopedisch aandoende stortvloed van literatuurverwijzingen naar allerlei Bijbelbenaderingen, met elk hun eigen uitkomsten, laat Cees Houtman er in zijn boek geen twijfel over bestaan dat de geschiedenis van Oud Testamentische excegese gekenmerkt wordt door een oneindige betekenisverschuiving.

En zie daar dan nog maar eens soep van te maken.

Soep
We hebben de Bijbel dus alleen maar in geïnterpreteerde vorm. En we hebben letterlijk miljarden interpreten die er, gezien de geschiedenis van de Bijbelse excegese waar Houtman op wijst, bijna evenveel interpretaties op nahouden. Dit geeft natuurlijk te denken. Te denken over hoe wij dan interpreteren, hoe cultureel gebonden dit dan is en waar 'grenzen' van interpretatie liggen.

Naast dat we inhoudelijk over onze interpretatie en haar grenzen als kerk dienen na te denken, is er denk ik nog een belangrijk vraagteken dat Houtman oproept. Een vraagteken bij het vastleggen en afdwingen van een bepaalde interpretatie via belijdenisgeschriften. Vooropgesteld: belijdenisgeschriften zijn waardevolle documenten, alszijnde een historisch bepaalde neerslag van een generatie in gesprek met de Bijbel. Echter, als bestaande theologie en belijdenis vernieuwende, (uiteraard wederom tijdgebonden) interpretaties en herinterpretaties uitsluiten, dan zullen theologie en belijdenis verworden tot wat Kuitert in de Volkskrant noemt 'verlaten teksten': ze staan er, op papier, maar ze doen er niet meer toe want het zijn niet meer ónze tijdgebonden vragen en ónze tijdgebonden antwoorden*.

Tegelijkertijd kan van een compleet relativisme en een overgeven van de Schrift aan iedere ondeskundige die er vervolgens uit mag halen wat hij maar wil, ook geen sprake zijn. Cees Houtman vindt dat ook niet (p. 190). Waar ik me maar steeds aan vasthoudt: als er in de Bijbel staat 'boom' dan kunnen we het misschien nog hebben over struik, of plant, terebint, olijfboom of iets dergelijks, maar 'huis' of 'steen' kunnen we waarschijnlijk toch wel doorstrepen. Met andere woorden: Je kunt veel uit de Bijbel halen, maar niet alles. Met meer kennis van de Bijbel en de cultuur van toen, kunnen we misschien dichter naderen tot de betekenis en bedoeling van een tekst, dan wanneer we blanco zouden lezen. De theologie moet binnen deze interpretatiegrenzen, die uiteraard vaag, tijdgebonden en continu zijn, nieuwe tijdgebonden antwoorden formuleren.

Dat moet wat mij betreft (maar goed, wie ben ik) vergezeld gaan van de uiterst Bijbelse les - die het verder vooral ellendige postmodernisme ons dan toch nog leert - dat bescheidenheid belangrijk is. Niet alleen in het dagelijkse christelijke leven, maar ook in de excegese. (En voor diegenen die vinden dat dit klinkt als een wel erg 21e eeuws verhaaltje... dat klopt.)

---------------------
* Voordat je begrijpt waarom de catechismus uit 1563 de Paapse mis met haar transsubstantiatie gelijkstellen met vervloekte afgoderij, heb je behoorlijk wat voorstudie te doen: de leer van de transsubstantiatie is gebaseerd op de filosofie van Aristoteles over substantie. Ondertussen verzand je in Aristoteles-interpretatie-discussies waar een gewone kerkganger geen kaas meer van gegeten heeft.
Dit neemt niet weg dat, als je er verstand van hebt, je er een mening over kunt hebben. Dat je voor of tegen transsubstantiatie kunt zijn. Het wil alleen óók zeggen dat we ondertussen, gereformeerd en kathololiek, al transsubstantiatie-uitvechtende blijven zitten met vragen over of de Bijbel ook nog wat te zeggen heeft over massaconsumptie, individualisme en het fenomeen voedselbanken. De twee katholieken die ik gevraagd heb naar de transsubstantiatieleer weten of zelf niet wat het is, of nemen het er niet zo nauw mee. De tekst uit de catechismus is misschien wat Kuitert noemt een 'Verlaten tekst'.

Nog een noot bij deze noot: gelukkig klinken er uit orthodox theologische en politieke hoek inmiddels geluiden om die de tenenkrommende frase 'vervloekte afgoderij' te skippen.

---------------------
Literatuur
Houtman, C., (2006). De schrift wordt Geschreven. Meinema. Zoetermeer
Kuitert, H.M. (2010). Verlaten teksten. in 'Trouw' 20 febr.

Regels en borrelpraat

2009-09-19T05:01:00.000-07:00

Regels. Gezien het succes dat je in de kroeg en op feestjes kunt boeken met snerende verhalen over de hoeveelheid regels in Nederland, is dit onderwerp daar vaak aanwezig. Maar nu echt: Hoe komt het toch dat iedereen zo'n enorme hoeveelheid regels in Nederland ervaart?

In mijn dagelijks leven als (inhuur) ambtenaar, geconfronteerd met regels van allerlei aard, heb ik vaak over deze vraag nagedacht. Ik heb een aantal gedachtes hierover op een rijtje gezet.

1. De rechtstaat: rechtsgelijkheid, rechtszekerheid;
Een belangrijke verklaring begint met het gelukkige feit dat we een rechtstaat hebben. In Nederland willen we ons niet laten regeren door de willekeur van een dictator, maar door de rechtsgelijkheid en rechtszekerheid van regels. Als we regels maken waar iedereen aan gebonden is en we die regels opschrijven zodat iedereen ze kan kennen, dan voorkomen we dat de regels morgen (of voor pietje ten opzichte van jantje) ineens anders luiden. Schriftelijk regels zijn dus in eerste instantie de concretisering van het beginsel van rechtszekerheid en rechtsgelijkheid: een rechtsstaat. En alternatieven voor een rechtstaat die navolging verdienen...? Juist, iets met speld en hooiberg.

2. Innocent, until proven guilty
Dat we ons willen laten leiden door regels en niet door de willekeur van despoten, houdt ook in dat we pas schuldig zijn, als we zo'n regel hebben overtreden. Zonder regel geen schuld, anders is er alsnog willekeur. Dit betekent dus ook dat wanneer er geen regel is, iemand dus geen overtreding heeft begaan: innocent until proven guilty. Een belangrijke, zo niet de belangrijkste, pijler van de rechtsstaat.

Maar deze onmisbare pijler heeft ook negatieve consequenties. Omdat geldt dat de overheid niet mag optreden tegen iemand die geen regel overtreedt, zullen de meeste mensen, proberen te zorgen dat de regel net-niet wordt overtreden. Dan wel, ze zullen de situatie zo definiëren dat deze niet binnen de regel past. Een voorbeeld uit mijn werkveld: wanneer meneer x een regel heeft gelezen dat hij niet zomaar een varkensstal met 3000 varkens direct aan iemands tuin mag bouwen... dan neemt hij kippen. Als er dan vervolgens een regel is gekomen om ook 3000 kippen van de nabijheid van buren te weren, dan neemt hij er 2999 en stelt daarna ter discussie wat 'nabijheid' dan wel wat 'buren' is. Wanneer je ergens niet mag 'bouwen' - dat is: duurzaam met de grond verbinden om ter plaatse te functioneren - dan zet je het bouwwerk op wielen.
En het principe geldt niet alleen voor ruimtelijke wetgeving. Als je belasting moet betalen over je inkomen, dan stel je ter discussie wat je inkomen is, enz. enz. Je zou dit 'maasgedrag' kunnen noemen, omdat we massaal zoeken naar de mazen in de wet, om voor ons de gunstigste uitkomst te krijgen.

De combinatie van die twee - rechtstaat en 'maasgedrag' - zorgt ervoor dat steeds nieuwe regels moeten worden bedacht om de mazen te dichten. Immers: als er geen regel is die bepaalt maas-gedrag verbiedt, dan kan iemand daarop ook niet aangepakt worden. De mondigheid van de moderne burger lijkt me daarin ook een versterkende factor. De mondige burger accepteert het niet meer als een regel in zijn of haar nadeel uitpakt en zal vaker dan voorheen tactische uitwegen bedenken en de mazen proberen te vinden. Zo stuwen we elkaar, overheid en burger, op naar steeds meer regels. De overheid afzeiken in deze mag terecht zijn, maar wijzen kan alleen met 4 vingers naar jezelf.

3. Eerlijkheid en nuance
Daarbij komt nog een volgende regelvermeerderende factor. Een regel is te zien als een poging om rechte lijnen proberen te trekken, in een wereld die alleen maar continuen kent. Anders gezegd, de werkelijkheid is altijd complexer, glibberiger dan regels kunnen vatten. Met regels, bereik je hierom per definitie nooit een volledige afspiegeling van de nuances die een samenleving kent. Het gevolg is dat er altijd een tekort zal zijn aan nuance, wat wordt ervaren als oneerlijkheid.

Een voorbeeld maakt dit wat duidelijker. Neem de regel "iedereen die werkloos is, krijgt een uitkering". Dat is duidelijk en simpel. En het is maar één regel. Weinig bureaucratie, weinig problemen. Maar de regels:

1. iedereen die werkloos is krijgt een uitkering, mits;
a. diegene niet zelf schuldig is aan ontslag;
b. diegene minstens een aantal sollicitaties per week opstuurt zodat hij niet werkloos blijft;
c. diegene werk onder zijn niveau accepteert als dat beschikbaar is;
d. diegene minstens een aantal werkjaren erop heeft zitten;
e. etc...

zijn tezamen genuanceerder omdat ze meer recht doen aan allerlei normen die wij ervaren als rechtvaardig. Nuance - en daarmee eerlijkheid/rechtvaardigheid, recht doen - bereik je eenvoudigweg vaak door meer regels. Rechtvaardigheid die vervolgens altijd weer genuanceerder blijkt dan regels kunnen vatten. Het is alsof je probeert een cirkel te bereiken door een veelhoek, steeds in aantal hoeken uit te breiden: je bereikt nooit de cirkel. Sterker nog, er ontstaan steeds meer hoeken waarop iemand kan wijzen en zeggen dat toch echt niet wordt voldaan aan de cirkel! Ga het voorbeeld van zojuist nog maar eens na. Er zijn nu nog veel meer vragen en daarmee nieuwe regels mogelijk: wanneer is iemand 'schuldig' aan zijn ontslag? Hoeveel sollicitaties zijn genoeg? En wat als iemand expres waardeloze sollicitaties stuurt? Hoe meet je het niveau van de werkloze? En die van vacatures?

Er ontstaan steeds meer problemen en meer discussies, meer regels, ergo meer bureaucratie, doordat we meer nuance in het systeem hebben gebracht.

Borrelpraat
De borrelprater zit ondertussen gebakken! Er kan op feestjes lekker gezeurd worden op twee zaken tegelijkertijd: er zijn te veel regels en er zijn nog zoveel oneerlijkheden, mazen en ongenuanceerdheden waar de overheid toch echt wat aan moet doen. Ondernemers moeten idiote formulieren invullen, en 1.000 vergunningen regelen. Daarop kun je dan zeuren. En als er een balkonnetje in Maastricht instort, dan zijn er niet genoeg toezichtregels en kun je daarop zeuren. Er kan lekker gezeken worden op hoeveel regels er zijn voor de fiscus om je verdiende geld weer afhandig te maken, maar er kan ook gezeken worden op het ontbreken van die regels bij bankiers. Een boer kan niet meer ondernemen door alle regels in Nederland, maar ik heb dezelfde boer in hetzelfde gesprek horen beweren dat er echt andere regels nodig zijn voor een ouderwetse boerderij zoals hij er 1 heeft, ten opzichte van compleet gemoderniseerde melkveehouderij.

Verdere gedachten
Laat voorop staan dat er waarschijnlijk onzinnige regels zijn en dat soms regels beter en korter kunnen. Maar de praktijk wijst ook vaak uit dat weinig regels en veel nuance strijdig met elkaar zijn. De gemiddelde Nederlanders eist weinig regels, maar eist ook veel nuance. En dan is er een probleem want we accepteren in deze tijdsgeest geen regels die niet precies recht doen aan ieders specifieke situatie. Maar we accepteren in deze tijdsgeest ook niet dat er veel regels zijn. De overheid kán het in deze dus niet goed doen.

Als je tot slot als verstandig politicus doorziet dat in concrete gevallen vaak een keuze moet worden gemaakt tussen eerlijkheid/nuance en minder regels, dan moet je de zeepkist op met ofwel 'meer oneerlijkheid' dan wel met 'meer regels'.
Wedden dat je niet wordt gekozen!

Guillaume van der Graft, Gottfried Benn en Theo de Boer

2009-08-03T12:01:00.000-07:00

Gottfried Benn
In de Trouw van 6 juni 2009 trof ik een recensie aan van het werk van de poeet Gottfried Benn (1886 - 1956). Het vertrekpunt van deze recensie is de irritatie van de recensent. Hij baalt ervan dat er heden te dage rond poëzie voornamelijk een zweem van gezapigheid en lieflijkheid hangt. En waar men in ieder geval niet aan denkt bij poëzie, is iets wat je irriteert, aantast, aanvreet en waar je wakker van ligt. "Poezie die maakt dat je van woede de bundel door de kamer smijt". Gottfried Benn - in zijn leven ondermeer werkzaam als mortuariumarts, bekeerd van Luther naar Nietzsche - is volgens Trouw zo'n dichter die je aantast en niet meer loslaat. Met de ogen en de hamer van zijn leermeester overdenkt Benn de wereld die in dit geval bestaat uit een snijtafeltafereel:

Schöne Jugend
Der Mund eines Mädchens, das lange im Schilf gelegen hatte,
sah so angeknabbert aus.
Als man die Brust aufbrachwar die Speiseröhre so löcherig.
Schließlich, in einer Laube unter dem Zwerchfell
fand man ein Nest von jungen Ratten.
Ein kleines Schwesterchen lag tot.
Die anderen lebten von Leber und Niere,
tranken das kalte Blut und hatten
hier eine schöne Jugend verlebt.
Und schön und schnell kam auch ihr Tod:
Man warf sie allesamt ins Wasser.
Ach, wie die kleinen Schnauzen quietschen!

Mooie jeugd
De mond van een meisje dat lang in het riet gelegen had,
zag er zo afgeknabbeld uit.
Toen men haar borstkas openbrak, zat haar slokdarm zo vol gaten.
Tenslotte vond men in een loge onder het middenrif
een nest met jonge ratten.
Een tenger zusje had de dood gevonden.
De rest leefde van lever en nieren,
dronk het koude bloed en had
hier een mooie jeugd achter de rug.
En mooi en snel kwam ook hun dood:
men wierp ze allemaal het water in.
Hoe de kleine snuiten piepten!

Guillaume van der Graft
Hoe anders bekijkt Guillaume van der Graft (1920), theoloog, predikant en poeet de wereld:

Vragenderwijs
Ik vroeg het aan de vogels
de vogels waren niet thuis

ik vroeg het aan de bomen
hooghartige bomen

ik vroeg aan het water
waarom zeggen ze niets
het water gaf geen antwoord

als zelfs het water geen antwoord geeft
hoewel het zoveel tongen heeft
wat is er dan

wat is er dan
er is alleen een visserman

die draagt het water
onder zijn voeten
die draagt een boom
op zijn rug
die draagt op zijn hoofd een vogel.

De zinloosheid van de natuur
Hoe anders de conclusies van de twee schrijvers ook mogen zijn, in eerste instantie aanschouwen beiden de natuur en zien... niets. In het geval van Van der Graft: geen lof aan God, geen heenwijzingen naar Zijn wijsheid, geen zin of andersoortige antwoorden. De vogels, die volgens zoveel anderen Gods grootheid aantonen, zeggen niets, ook al wordt het hen gevraagd. De bomen en het water zijn ook stil. De natuur lijkt neutraal. "Waarom zeggen ze niets?"

Gottfried Benn beschrijft niet de ervaring van de neutraliteit van de natuur als zodanig. Voor hem is, zo vermoed ik, de neutrale, waardenloze machtsstrijd van alle zijnden, sinds zijn bekering tot Nietzsche, een gegeven van waaruit hij verder denkt. En dat verder denken doet hij meedogenloos. Op die manier laat hij zien dat hij - in tegenstelling tot de toehoorders van Nietzsches dwaas op het marktplein - heeft begrepen wat de dood van God betekent. In het gedicht wordt de intrinsieke waardenloosheid van de dingen, tot in haar uiterste consequenties doordacht: meisje of rat, 't is maar hoe je het bekijkt. En zo wordt iedereen met een Nietzscheaans (of misschien - als ik zo vrij mag zijn - 'naturalistisch') wereldbeeld dat nog steeds niet van alle empathie is gezuiverd, in zijn of haar maag gestompt. Hier worden de naturalistische mannen van de jongetjes gescheiden. En als jij tot de jongetjes of meisjes behoort waarin enige mate van teleologische kletspraat nog niet is verdwenen, dan smijt je de bundel (zoals de recensent dat deed, die zich bij deze dus heeft laten kennen) boos, verward en wanhopig door de kamer.

God en de natuur
Als de vogels verwijzen naar God die we toch 'goed' noemen, waarom vreten ze dan zonder enige schroom de wormen op? Als in de natuur, Gods waarden, Gods bedoeling of God zelf gevonden kunnen worden, waarom geldt daar dan het principe van 'survival of the fittest'? God verklaart zich in de Bijbel allesbehalve de belangenvertegenwoordiger van de fittest. Als de natuur Gods Hand laat zien, waarom zijn zowel goeden als slechten, sterken als zwakken dan slachtoffer van aardbevingen? Als we God kunnen kennen uit de natuur, waarom kent de natuur dan geen onderscheid in goed en kwaad, in zin en zinloosheid? Als we God kunnen kennen uit de natuur, waarom antwoordt ze dan niet?

Guillaume van der Graft komt met een opening: via de Visserman krijgt de waardenloze natuur (en wat Theo de Boer betreft ook de geschiedenis) een nieuwe zinvolle plek. Maar die stap vergt nog heel wat meer getheologiseer. Stof voor een later schrijven.

Geert Mak en hoe het kon

2009-05-05T07:41:00.000-07:00

4 mei is weer geweest.
Twee minuten, dan weer verder eten, praten, lachen. Op tv grossiert het van toespraken van hoogwaardigheidsbekleders. Daarin worden schetsen geuit van een utopische wereldvrede en een afkeer van wat er is gebeurd. Benadrukt wordt dat de wereld, na de vreselijke gebeurtenissen in Auschwitz, nooit meer hetzelfde kan en zal zijn. Benadrukt wordt ook het ongeloof en de dwingende, bizarre vraag 'hoe heeft het kunnen gebeuren?' Het is niet in woorden te vatten. Dat ongelofelijke aantal Joden dat is omgekomen: 6 miljoen. Een 6 met 6 nullen.
Eén ding weten we dan zeker: dit nooit meer!

De vraag
Maar nu die vraag: hoe heeft het kunnen gebeuren? En eigenlijk daarachter misschien wel de diepere vraag: waar zou iemand het lef vandaan halen om hier antwoord op te geven? De onverklaarbaarheid van het fenomeen, het laten staan van vraag en de verwondering erover lijken de hoogste achting en het hoogste historische besef uit te drukken. Verder gaan dan dat, het hele fenomeen proberen te verklaren op een manier die te volgen is, kan daar eigenlijk slechts afbreuk aandoen. Een verklaring doet immers per definitie het wonder en daarmee een stukje achting te niet. Hitler, Nazi-Duitsland en de holocaust staan dan ook in negatieve zin op eenzame hoogte. En eigenlijk moet dat ook zo blijven*.

Of niet?

Verklaring
Een simpele verklaring die in vele hoofden in Europa rondspookt gaat uit van het antisemitisme als voedingsbodem van haat. De Duitse nazitop was in staat om dit idee via propaganda op de bevolking over te brengen, waardoor allemaal nazi-moordmachines werden gecreeerd. Hoe raar en ongefundeerd het idee - Joden zijn minderwaardige mensen - eigenlijk ook is: toen dachten Duitsers dit wel. En die vreemde schreeuwende man met dat snorretje kon dit idee zo ontzettend 'begeistert' overbrengen, dat uiteindelijk 6 miljoen Joden dit met de dood moesten bekopen.

Rond Auschwitz, Hitler en de holocaust blijft op deze manier een aura van onverklaarbaarheid en verwondering hangen. Hoe bestaat het, zo'n raar antisemitisch wereldbeeld??? En erger, door de nadruk op het antisemitisme en het wonder van 'hoe kan het?' wordt Auschwitz in Europa waarschijnlijk vooral beleefd als een eenmalige vreemde wending van de geschiedenis. Want zeg nou zelf, wij zien onszelf niet morgen in een nieuw Auschwitz belanden. (En al helemaal niet anderen doen belanden.)

In europa
Geert Mak stelt in 'In Europa', en ik heb het idee dat hij dat erg overtuigend doet, dat deze voorstelling van zaken, geen echt bevredigende verklaring is.

In zijn woorden: "De theorie (dat de holocaust wordt verklaard door een eenmalig historisch antisemitisme van de Duits legertop en haar beinvloeding van de Duitse bevolking, GDW) impliceert dat zoiets nooit meer kan gebeuren als men de dwaasheid van het anti-semitisme loslaat. Anders gezegd: de holocaust was een gruwelijk maar eenmalig exces van een voorbije generatie. Ons zal zoiets nooit weer overkomen." (Mak, 2004, p. 554)

In de eerste plaats is de verklaring die zich richt op het uitzonderlijke antisemitisme natuurlijk erg onbevredigend omdat de geschiedenis laat zien dat het uitroeien van een al dan niet voorgeselecteerde bevolkingsgroep allesbehalve een geschiedkundige uitzondering is. Josef Stalin, Pol Pot, Radovan Karadzic, Mao Zedong, Kim Il-Sung, de WIC en VOC: de regimes onder deze mensen joegen misschien wel evenveel, zo niet meer, mensen de dood in als Hitler. Als Auschwitz werkelijk een moeilijk te plaatsen, antisemitische uitzondering in de geschiedenis is, dan lijkt dit op gespannen voet te staan met wat we nu nog dagelijks beleven.

In de tweede plaats doet deze verklaring, de tweede wereldoorlog zelf tekort. Het antisemitisme was er al veel langer dan de nazi-top en het was verspreid over heel Europa (in Polen werd Hitler rijendik toegejuichd bij zijn 'inval'). Belangrijker is echter dat systematisch wordt onderbelicht dat het geweld tegen de Joden en andere groepen vaak helemaal niet antisemitisch gemotiveerd was.

Partijdiscipline, meedoen omdat iedereen het doet, overspoelende aanhoudende propaganda met 'bewijzen' voor de slechtheid van de Joden, gewone burenruzies, volgzaamheid en onverschilligheid, de gruwelijkheden wel weten maar niet laten doordringen**, geldelijk gewin, geldelijk gewin omdat je kinderen anders sterven, niet zelf nadenken maar op staatspublicaties te vertrouwen, en misschien wel de belangrijkste: een goedwerkende bureaucratie van honderdduizenden mensen die 'gewoon' hun werk deden. Treinen reden, persoonsbewijzen werden gedrukt en - zoals het de taak van deze ambtenaar is - zo onvervalsbaar mogelijk gemaakt, razzia's verliepen soepel, administratie werd bijgehouden...

De gruwel van de holocaust moet slechts deels verklaard worden door ideologisch antisemitisme van degenen die meededen:

De holocaust was een verschijnsel van een heel andere orde dan de zoveelste antisemitische gruweldaad uit de Europese geschiedenis. Het was, naast al het andere, een bureaucratisch exces waaraan honderdduizenden Europeanen rustig deelnamen, enkel omdat ze de orde en de regelmaat van hun bureau, dienst, legeronderdeel of bedrijfsafdeling hoger stelden dan hun individuele geweten. (p. 555)

Kwaad
De verwondering over Auschwitz, de verwondering over hoe dat toen toch kon gebeuren en hoe het notabene in Europa bij ons buurland kon gebeuren, getuigt ervan dat maar al te vaak wordt miskend dat het onderscheid tussen goed en kwaad niet loopt tussen bepaalde volken, of tijden, maar door iedereen persoonlijk: kwaad en ook onrusbarend veel kwaad is menselijk en iedereen is er in zijn eigen mate, onder een beetje of onder veel druk, vatbaar voor. Bovendien is het kwaad vaak subtiel en moeilijk. Als je dat niet ziet, blijft er verwondering en zal er ook moeite zijn met Mak's conclusie dat: (...) zo'n massale vervolging, met de huidige technieken, bureaucratieen, repressie- en manipulatiesystemen, morgen op een andere plaats en jegens een andere groep opnieuw kan plaatsvinden. (p.556)

*Toen de film 'Der Untergang' uitkwam was dit behoorlijk controversieel. Waarom? Hitler werd te menselijk (te verklaarbaar) neergezet. Hij huilt, hij aait een hond, spreekt waarderende woorden naar kinderen. Kortom, de status van Hitler als walgelijk monster werd geweld aangedaan!

**Via sommige verzetskrantjes kon de Duitse bevolking wel lezen en weten wat er gaande was. De meeste Duitsers wisten dan ook wel van de Jodenvervolging. Maar wat zeggen die getallen, die kreten op papier? honderdduizenden? Hele Joodse bevolking afgeslacht? Geloof jij het? En als je het al gelooft, wat doe je er dan vervolgens aan? Het is vast overdreven, of ver weg van hier.
Wij 'weten' per slot van rekening ook dat de chocolade-, diamanten-, koffie-, en meer industrieën vele levens eisen. Maar wat 'doen' we nu? (Het is ver weg van ons bed, vast overdreven.)

Schmenjamin Schmutton

2009-03-04T00:13:00.000-08:00

Ik kan het me ook wel voorstellen: David Fincher werd tot twee keer toe - voor 'Fight Club' en voor ' Seven' - geïnviteerd door The Academy om mogelijkerwijs een van de suffere Oscars in ontvangst te komen nemen. Je trekt twee keer je beste smoking aan en pocht wat over je winstkansen om ook een mooie vrouw aan je zijde mee te kunnen nemen. Vervolgens grijp je naast de mineure beeldjes en zie je eerst 'Braveheart' en later ook ' The English Patient', 'Titanic' en 'Shakespeare in Love' met de hoogste eer strijken.

Geroken aan The Academy... geïnfecteerd door de wens om aldaar toch ook bij echte winnaars te horen... onder de indruk van galajurken en decolletés... Tsja, dan ga je een keer overstag en laat je je creatieve vermogens overstemmen door de wellustige lokroep van de Oscars.

En laat daar geen misverstand over bestaan: 'The Curious Case of Benjamin Button' is werkelijk een film die schrééuwt naar de Oscars. En dat soort films, ontsprongen aan de schreeuw, zijn niet vaak goede films. Vaak te karakteriseren door een hang naar 'meer'. In het geval van Benjamin Button, meer overdreven dramatiek per dialoog. Meer stomvervelende, karikaturale perfectie bij de hoofdpersonen. Meer zwaar aangezette, 'overweldigende' momenten. En dat allemaal opgehangen één verhaallijntje: iemand wordt jonger, niet ouder. Dit idee voor het script is in potentie natuurlijk interessant, maar wordt zonder poging om het een beetje fatsoenlijk uit te denken, misbruikt voor de eigenlijke thematiek: De Grootsche Liefde en Dramatiek in de relatie tussen Benjamin & Daisy. Maar ja, om een ordinaire, dramatische liefdesverhouding te verfilmen heb je geen omgekeerde levensloop nodig*.

De vergelijking met het veel betere 'Forrest Gump' (dezelfde scriptschrijver) is al vaak gemaakt in recensies, maar ik zou de vergelijking willen doortrekken naar 'Titanic', 'A Beautiful Mind', 'The Green Mile', 'the Shawshank Redemption' en nog een hele rits meer of minder geslaagde films die wat betreft thematiek en vooral dramatiek uit dezelfde Schreeuw naar het beeldje zijn ontstaan.

Kortom, Benjamen Button is een vervelende film om naar te kijken. Een origineel sciptidee - de omgekeerde levensloop - (waarvan je je echter al kunt afvragen of dit idee alleen niet wat mager is) wordt zonder originaliteit, uitgewerkt in een suf drama dat ook nog eens 2 1/2 uur duurt. Een film zonder ziel, wat je wat mij betreft niet kunt compenseren met goed acteerwerk (van Brad Pitt) en zeker niet met special effects en make-up, waar dan toch eindelijk beeldjes voor in ontvangst genomen mochten worden. David Fincher - hoewel je erover kunt discussiëren of niet vooral Eric Roth, de scriptschrijver de schuld moet krijgen - heeft 10 keer betere films gemaakt.

-----
*Ook geen bootramp trouwens, om nog even een onder de gordel sneer uit te delen aan 'Titanic'.

Theo de Boer en Intelligent Design

2008-11-01T08:36:00.000-07:00

Gelukkig is het voor de meeste christenen inmiddels duidelijk dat je het bestaan van God niet kunt bewijzen. Tenminste niet op de empirisch, causale manier zoals in natuurkunde of door noodzakelijke afleidingen zoals in de wiskunde. Bovendien: godsbewijzen zijn volgens de meeste filosofen ook filosofisch onderuitgehaald door Immanuel Kant.

De godsbewijzen zijn vreemd genoeg echter ook steeds weer teruggekeerd. Ook het een tijdje terug in opspraak geraakte 'Intelligent Design' is, zo zal ik proberen uit te leggen, te classificeren als een redenering vergelijkbaar met die van de klassieke godsbewijzen: via een causale redenering klimt men als het ware op tot god. God met een kleine letter omdat Hij in dit soort redeneringen vaak gedefinieerd dan wel beledigd wordt als ‘noodzakelijke intelligentie’ of ‘noodzakelijke eerste oorzaak’, wat meer met grieks-/verlichtingsfilosoferen dan met Joods openbaringsgeloof te maken heeft.

Godsbewijzen
De klassieke godsbewijzen (vooral Thomas van Aquino is met zijn wegen tot God hier bekend mee geworden) gaan uit van causale verbanden en trekken de causaliteit van verschijnselen door tot buiten deze waarneembare wereld. Zo heb je het kosmologisch godsbewijs dat stelt dat omdat we niet kunnen voorstellen dat iets niet veroorzaakt is, er dus een eerste oorzaak moet zijn die we God noemen:

1. er is gras;
2. gras is er omdat het af en toe regent;
3. het regent omdat onder bepaalde omstandigheden water verdampt en circuleert;
4. deze processen zijn er omdat... eventueel nog een natuurkundig antwoord;
5. dit is er omdat... Tsja... wat nu?

Kortom alles, voor zover wij weten, heeft een oorzaak. Daarom moet er aan het begin van zo'n oorzaak-gevolgketen een eerste oorzaak die zichzelf veroorzaakt. Dit begin kun je vele namen geven. De meest gebruikte is 'god', maar dat deze eerste oorzaak (causa sui, oorzaak in zichzelf) er is, is duidelijk. Anders kon er ook niets ontstaan.

Deze redenering is in meerdere vormen uit te werken (Teleoloigsch in twee varianten, kosmologisch, ethisch), maar de varianten komen er op neer dat via een keten van oorzaak-gevolgrelaties, uiteindelijk bedacht wordt dat er een begin moet zijn. Dit begin noemen we god en heeft zelf geen oorzaak.

Intelligent design
Intelligent design is de theorie die op een onderbouwde, empirische manier probeert te verwoorden dat het leven op aarde te geordend in elkaar steekt om per toeval te kunnen zijn ontstaan. Op zich natuurlijk een gevoel waar iedereen zich van tijd tot tijd wel in herkent. De term ‘onherleidbare complexiteit[1]’ is hierin belangrijk: er is zoveel complexiteit dat dit niet herleidbaar is tot 1 toevalsprincipe (van bijvoorbeeld de evolutietheorie). Vaak wordt bijvoorbeeld verwezen naar de indrukwekkende precisie van ecosystemen, de indrukwekkende precisie van het heelal met haar wetten dat leven op aarde mogelijk maakt, de indrukwekkende precisie van het menselijk lichaam. Er wordt gesteld dat de wereld zo ingewikkeld, op elkaar afgestemd, intelligent, complex, in elkaar steekt dat de kans dat dit door toevallige mutaties is gebeurd zo klein wordt, dat het redelijker is om een intelligente oorzaak te veronderstellen. Kortom, die intelligente systemen moeten wel een intelligente oorzaak hebben! Via ingewikkelde kansberekeningen komen we dan op mooie oneliners zoals dat de kans dat een intelligent systeem door toevalsprocessen is ontstaan even groot is als de kans dat je een krant in 10.000 stukken scheurt, van een toren gooit en beneden weer precies in elkaar is gevallen.

Kant
Het probleem is echter, zoals Immanuel Kant aanduidde in het geval van de klassieke godsbewijzen, dat we ons net zo goed niet kunnen voorstellen dat iets onveroorzaakt is, als dat iets oneindig lang doorgaat in oorzaak-gevolg ketens (dialectische schijn).
Het is, kortom, niet logischer of meer waard om te stellen dat de keten ergens is opgehouden in een god die zichzelf heeft veroorzaakt, dan om te stellen dat de causale keten oneindig lang doorgaat met nieuwe oorzaken. Beide, een oneindig aantal oorzaken, of een onveroorzaakt begin, zijn voor ons niet voor te stellen. Je kunt dus de gerechtvaardigde vraag stellen: als al die intelligente systemen zijn veroorzaakt door een intelligente oorzaak (die we god noemen), waar komt die intelligente oorzaak dan vandaan?

Een ID'er zal dan misschien nog aanvoeren dat god onveroorzaakt is, en de vraag naar hoe hij dan veroorzaakt is, dus niet zinnig is. Maar dat is oneerlijk.
We konden ons zojuist nog niet voorstellen dat iets (bijvoorbeeld een intelligent systeem) onveroorzaakt is. Daarom hadden we god juist nodig als begin van alles. Maar nu... nu we er een causale schakel voor zetten die we god noemen, nu kunnen we wel voorstellen dat déze god zichzelf heeft veroorzaakt.

Waarom heeft de intelligentie in het heelal zichzelf dan niet veroorzaakt?

Het alternatief 'god als onveroorzaakte oorzaak van alle begin' of als 'oorzaak voor intelligente systemen' is als bewijs daarom precies even zinloos als alternatieven [2] die - noodzakelijkerwijs! - allemaal problemen hebben met het feit dat we niet kunnen denken dat iets geen oorzaak heeft, maar ook niet dat er een oneindig aantal oorzaken is. ID leidt kortom aan dezelfde kwaal als de klassieke godsbewijzen die Kant, eind achttiende eeuw al, de genadeslag toebracht.

[1] http://en.wikipedia.org/wiki/Irreducible_complexity
[2] een onveroorzaakte big bang, een oneindige tijdscirkel, een spaghettimonster, etc.

Joepie

2008-09-27T07:09:00.000-07:00

Yes... alle films naar mate van 'goedheid' op een rijtje

1
A Man Apart (2003)

Bloodsport (1988)

Confessions of a Teenage Drama Queen (2004)

Coyote Ugly (2000)

Crossroads (2002/I)

Dr. Dolittle 2 (2001)

Dude, Where's My Car? (2000)

Flubber (1997)

Gigli (2003)

Goal! (2005)

Gone in Sixty Seconds (2000)

Hot Shots! Part Deux (1993)

Money Train (1995)

Naked Gun 33 1/3: The Final Insult (1994)

Nutty Professor II: The Klumps (2000)

Planet of the Apes (2001)

Police Academy (1984)

Salò o le 120 giornate di Sodoma (1975)

She's All That (1999)

Sister Act (1992)

Slam Dunk Ernest (1995) (V)

Spider-Man 3 (2007)

The Jane Austen Book Club (2007)

The Karate Kid, Part II (1986)

The Karate Kid, Part III (1989)

The Nutty Professor (1996)

Under Siege (1992)

Under Siege 2: Dark Territory (1995)

Van Wilder (2002)

War of the Worlds (2005)

2
10 Things I Hate About You (1999)

Chocolat (2000)

Cold Mountain (2003)

Desperado (1995)

First Blood (1982)

Garden State (2004)

Happy Gilmore (1996)

Hot Shots! (1991)

How to Lose a Guy in 10 Days (2003)

Lara Croft: Tomb Raider (2001)

Mr. & Mrs. Smith (2005)

My Best Friend's Wedding (1997)

Ocean's Twelve (2004)

Once Upon a Time in Mexico (2003)

Out of Africa (1985)

Palindromes (2004)

Serendipity (2001)

Shrek the Third (2007)

South Park: Bigger Longer & Uncut (1999)

Spider-Man 2 (2004)

Taxi (1998/I)

The Devil Wears Prada (2006)

The Legend of Zorro (2005)

The Naked Gun 2½: The Smell of Fear (1991)

Titanic (1997)

Top Gun (1986)

Waterworld (1995)

You've Got Mail (1998)

3
Afblijven (2006)

Ali G Indahouse (2002)

Back to the Future (1985)

Beauty and the Beast (1991)

Bridget Jones's Diary (2001)

Broken Flowers (2005)

Brother (2000)

Cast Away (2000)

Changing Lanes (2002)

Children of Men (2006)

Coffee and Cigarettes (2003)

Conspiracy Theory (1997)

Die Hard (1988)

Erin Brockovich (2000)

Irréversible (2002)

Jumanji (1995)

Kopps (2003)

Meet the Fockers (2004)

Meet the Parents (2000)

Mona Lisa Smile (2003)

Music and Lyrics (2007)

My Big Fat Greek Wedding (2002)

Pirates of the Caribbean: At World's End (2007)

Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest (2006)

Så som i himmelen (2004)

Safar e Ghandehar (2001)

Save the Last Dance (2001)

Scary Movie (2000)

Scent of a Woman (1992)

Science des rêves, La (2006)

Something's Gotta Give (2003)

Syriana (2005)

The Dark Knight (2008)

The Italian Job (2003)

The Karate Kid (1984)

The Ladykillers (2004)

The Last Samurai (2003)

The Life Aquatic with Steve Zissou (2004)

The Mask of Zorro (1998)

The Naked Gun: From the Files of Police Squad! (1988)

The Pelican Brief (1993)

The School of Rock (2003)

The Sound of Music (1965)

The Untouchables (1987)

Volver (2006/I)

Walk the Line (2005)

Yadon ilaheyya (devine intervention)

4
A Bridge Too Far (1977)

Almost Famous (2000)

Amadeus (1984)

American History X (1998)

American Psycho (2000)

Amores perros (2000)

As Good as It Gets (1997)

Atonement (2007)

Basic Instinct (1992)

Batman (1989)

Batman Begins (2005)

Before Sunrise (1995)

Before Sunset (2004)

Being John Malkovich (1999)

Beverly Hills Cop (1984)

Big Fish (2003)

Bin-jip (2004)

Blade (1998)

Blow (2001)

Blue Velvet (1986)

Boiler Room (2000)

Bom yeoreum gaeul gyeoul geurigo bom (2003)

Bowling for Columbine (2002)

Braveheart (1995)

Brazil (1985)

Brokeback Mountain (2005)

Bruce Almighty (2003)

Capote (2005)

Catch Me If You Can (2002)

Central do Brasil (1998)

Charlie and the Chocolate Factory (2005)

Chicken Run (2000)

Cité des enfants perdus, La (1995)

Clerks. (1994)

Con Air (1997)

Confessions of a Dangerous Mind (2002)

Crash (2004/I)

Cube (1997)

Dances with Wolves (1990)

Darwin's Nightmare (2004)

Dead Poets Society (1989)

Delicatessen (1991)

Diamonds Are Forever (1971)

Dogma (1999)

Dogville (2003)

Dolls (2002)

Donnie Brasco (1997)

Dr. No (1962)

Dragonheart (1996)

Elephant (2003)

Equilibrium (2002)

Escape from Alcatraz (1979)

Escape from Sobibor (1987) (TV)

Être et avoir (2002)

Experiment, Das (2001)

Eyes Wide Shut (1999)

Face/Off (1997)

Finding Forrester (2000)

Finding Nemo (2003)

Finding Neverland (2004)

Forrest Gump (1994)

From Dusk Till Dawn (1996)

From Russia with Love (1963)

Fucking Åmål (1998)

Full Metal Jacket (1987)

Gangs of New York (2002)

Ghost World (2001)

Gladiator (2000)

Good Morning, Vietnam (1987)

Good Will Hunting (1997)

Guernsey (2005)

Hable con ella (2002)

Haine, La (1995)

Happiness (1998)

Heat (1995)

High Fidelity (2000)

Himmel über Berlin, Der (1987)

Hook (1991)

Hooligans (2005)

I Heart Huckabees (2004)

Idioterne (1998)

Jackie Brown (1997)

Jaws (1975)

Karov La Bayit (2005)

Kill Bill: Vol. 1 (2003)

Kill Bill: Vol. 2 (2004)

Laberinto del fauno, El (2006)

Leben der Anderen, Das (2006)

Life of Brian (1979)

Little Miss Sunshine (2006)

Lock, Stock and Two Smoking Barrels (1998)

Lola rennt (1998)

Lucky Number Slevin (2006)

Mar adentro (2004/I)

Maria Full of Grace (2004)

Match Point (2005)

Me and You and Everyone We Know (2005)

Me, Myself & Irene (2000)

Mean Streets (1973)

Meet Joe Black (1998)

Meglio gioventù, La (2003)

Minoes (2001)

Modern Times (1936)

Monty Python and the Holy Grail (1975)

Mulholland Dr. (2001)

Mystic River (2003)

Nashville (1975)

Never Say Never Again (1983)

Nynke (2001)

O Brother, Where Art Thou? (2000)

Ober (2006)

Ocean's Eleven (2001)

Office Space (1999)

One Flew Over the Cuckoo's Nest (1975)

Paradise Now (2005)

Persepolis (2007)

Persona (1966)

Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl (2003)

Pleasantville (1998)

Pulp Fiction (1994)

Punch-Drunk Love (2002)

Rain Man (1988)

Requiem for a Dream (2000)

Road to Perdition (2002)

Ronin (1998)

Runaway Jury (2003)

Saving Private Ryan (1998)

Scener ur ett äktenskap (1973)

Schindler's List (1993)

Shattered Glass (2003)

Shooting Dogs (2005)

Shrek (2001)

Shrek 2 (2004)

Sideways (2004)

Sin City (2005)

Smoke (1995)

Snatch. (2000)

Spider-Man (2002)

Spy Game (2001)

Stranger Than Fiction (2006)

Thank You for Smoking (2005)

The American President (1995)

The Big Lebowski (1998)

The Bourne Identity (2002)

The Bourne Supremacy (2004)

The Bourne Ultimatum (2007)

The Bridge on the River Kwai (1957)

The Butterfly Effect (2004)

The Departed (2006)

The Discovery of Heaven (2001)

The Firm (1993)

The French Connection (1971)

The Graduate (1967)

The Green Mile (1999)

The Hours (2002)

The Incredibles (2004)

The Interpreter (2005)

The Kite Runner (2007)

The Lion King (1994)

The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring (2001)

The Lord of the Rings: The Return of the King (2003)

The Lord of the Rings: The Two Towers (2002)

The Matrix Revolutions (2003)

The Merchant of Venice (2004)

The Others (2001)

The Painted Veil (2006)

The Pianist (2002)

The Queen (2006)

The Recruit (2003)

The Rock (1996)

The Royal Tenenbaums (2001)

The Shawshank Redemption (1994)

The Shining (1980)

The Silence of the Lambs (1991)

The Simpsons Movie (2007)

The Sixth Sense (1999)

The Talented Mr. Ripley (1999)

The Thomas Crown Affair (1999)

The Virgin Suicides (1999)

The Whole Nine Yards (2000)

Thirteen (2003)

Toy Story (1995)

Trois couleurs: Bleu (1993)

Turks fruit (1973)

Tweeling, De (2002)

Twelve Monkeys (1995)

Uitverkorene, De (2006) (TV)

Unbreakable (2000)

Unforgiven (1992)

United 93 (2006)

Unser täglich Brot (2005)

Untergang, Der (2004)

Vanilla Sky (2001)

Vozvrashcheniye (2003)

Waking Life (2001)

What's Eating Gilbert Grape (1993)

Whisky (2004)

Wo hu cang long (2000)

X2 (2003)

X-Men (2000)

X-Men: The Last Stand (2006)

You Only Live Twice (1967)

Zee die denkt, De (2000)

5
21 Grams (2003)

A Clockwork Orange (1971)

About Schmidt (2002)

Adams æbler (2005)

Adaptation. (2002)

American Beauty (1999)

Babel (2006)

Ben-Hur (1959)

Boogie Nights (1997)

Breaking the Waves (1996)

Buono, il brutto, il cattivo., Il (1966)

Caché (2005)

Cidade de Deus (2002)

Dancer in the Dark (2000)

Dekalog (1989)

Ed Wood (1994)

Eternal Sunshine of the Spotless Mind (2004)

Fabuleux destin d'Amélie Poulain, Le (2001)

Fargo (1996)

Father and Daughter (2000)

Festen (1998)

Fight Club (1999)

Good Bye Lenin! (2003)

Goodfellas (1990)

Groundhog Day (1993)

Hana-bi (1997)

Hotel Rwanda (2004)

Karakter (1997)

Léon (1994)

Lilja 4-ever (2002)

Lord of War (2005)

Lost in Translation (2003)

Magnolia (1999)

Manderlay (2005)

Memento (2000)

Million Dollar Baby (2004)

Minority Report (2002)

Moine et le poisson, Le (1994)

Natural Born Killers (1994)

No Country for Old Men (2007)

Oldboy (2003)

Reservoir Dogs (1992)

Sånger från andra våningen (2000)

Scarface (1983)

Schultze Gets the Blues (2003)

Se7en (1995)

Sjunde inseglet, Det (1957)

Smultronstället (1957)

Stalker (1979)

The Devil's Advocate (1997)

The Game (1997)

The Godfather (1972)

The Godfather: Part II (1974)

The Last Emperor (1987)

The Last Temptation of Christ (1988)

The Man Who Wasn't There (2001)

The Matrix (1999)

The Matrix Reloaded (2003)

The Truman Show (1998)

The Usual Suspects (1995)

There Will Be Blood (2007)

Traffic (2000)

Trainspotting (1996)

Triplettes de Belleville, Les (2003)

Trois Couleurs: Blanc

Trois couleurs: Rouge (1994)

V for Vendetta (2005)

Referenda bla bla bla!

2008-09-08T02:06:00.000-07:00

En zie hier, het bewijs dat een kloof tussen burger en politiek eigenlijk zo gek nog niet is! Wat zouden burgers vinden wanneer ze de volgende vraag voorgelegd kregen:

"Zouden de Nederlandse aardgasbaten ook rechtstreeks aan de burgers uitgekeerd moeten worden?

ja: 70%
nee: 30%"

bron: spits, 20 sept. 2008, p. 20

Ja, DUHUH. Nogal wiedes dat de gemiddelde Nederlander dat wel wil. Voor "Nederlandse aardgasbaten" had waarschijnlijk ook "gratis bier" ingevuld kunnen worden. Of beter nog: gewoon alle belastinginkomsten rechtsreeks uitkeren EN DAARBIJ NOG gratis bier.

Zucht.

Als de Nederlander iets moet uitmaken dan is dat het licht, 's avonds als hij naar bed gaat.

Adam's Apples

2008-08-04T04:11:00.000-07:00

Adam's Apples is een film die gaat over een neonazi, een tot serieverkrachter en kleptomaan en alcoholist verworden ex-toptennisser, een schietgrage overvaller die het zijn hele leven al heeft gemunt op één oliemultinational en een pastor die in zijn kerkgemeenschap dit soort vreemde mensen rehabiliteert. De pastor heeft daarbij de (misschien wel broodnodige) neiging om alles, maar dan ook alles wat niet positief is domweg te ontkennen of erover te liegen. Zijn compleet gehandicapte aan een rolstoel gebonden zoontje kwam zojuist moe thuis van het honkballen. Echt waar. Vervolgens bestaat de rehabilitatie van de neonazi hieruit; dat hij als een te verwezenlijken Levensles een... appeltaart gaat bakken. Het door de pastoor en de neonazi geneuriede 'How deep is your love' (de uitvoering van Take That), fungeert als soundtrack.

Het is dat deze film me is aangeraden, anders had ik na het lezen van de synopsis de film waarschijnlijk links laten liggen. Wat kun je hier nou mee? Wat moet je met dit soort kinderachtige idioterie? Als de film nou ging over een massamoordend konijn, halve kokosnoten als paarden en een ridder die steeds 'nie' zegt, dan snap ik het: hier hoef ik niets te verwachten. Maar als het gaat over een pastoor en een neonazi, dan zou ik denken dat je iets wilt. Een punt maken? En zo'n combinatie tussen (wat in de synopsis klinkt als) goedkope en stompzinnige idioterie en stiekum toch iets willen zeggen... Ik weet niet of ik dat zo erg waardeer.

Adam's Apples is echter compleet geslaagd. Waarschijnlijk komt dit doordat naast het altijd aanwezige absurdisme, ook donkere humor, geweld en een drukkende sfeer de kop op steken. Deze combinatie is het die blijft knagen en fascineren, gedurende de hele film. Wat werkelijk achterblijft van de film is daarom niet dat het verhaal absurd was (wat erg vreemd is bij zo'n absurd verhaal), maar dat het kijken soms pijn deed en ontzettend veel stof voor nadenken oplevert.

Zo is de pastoor te zien als het absolute goede: hij neemt niemand iets kwalijk, vergeeft zonder enige scrupules ook al wordt hij zwaar mishandeld. Bij tijd en wijle ontkent hij zelfs gewoon dat er iets naars gebeurde. Door dit in bepaald opzicht 'absolute goede' tot in het extreem door te trekken wordt het irritant, blind en naief met alle interessante vragen die hieruit voortvloeien het goede. Bovendien overwint de pastor de kwade neonazi niet door het kwade van de kaart te vegen, niet door perfect heldendom, of door op een andere manier superieur te zijn, maar door het kwade te beschamen met dat irritante, naieve goede. De zwakheid van de pastor blijkt zo 'sterk' dat het wat machtiger is over zijn eigen macht laat schamen (1 kor 1:20-30).

En dat is natuurlijk allemaal erg interessant.

muziekfrustratie

2008-03-26T02:00:00.000-07:00

Eén van de discussies die die vaak gevoerd wordt in muziekland is de discussie omtrend coveren. Kunnen covers beter zijn dan het origineel. Of niet? Is het origineel per definitie beter?

Er zijn in dit debat veel argumenten te verzinnen en bij elke recensie, discussie of elk forumtopic worden ze wel over en weer geslingerd. Iedereen heeft wel zijn ultieme redenen om een cover te omarmen of te verafschuwen. Nu geloof ik - sinds het ontdekken van de ingewikkeldheid van de wereld - niet meer in zinnige principes die zonder uitzondering, in elk geval, voor altijd en overal gelden, dus waarschijnlijk zal hier ook wel weer gelden: elke cover heeft andere redenen om wel of niet te kunnen en het zal niet zo zijn dat alle covers per definitie niet kunnen.

Zo zijn er de "hak- en stampcovers" van artiesten die een beat zetten onder werkelijk alle popklassiekers zodat deze nog een rondje mee kunnen in een gemiddeld danscafé voor 15 jarigen. Over het algemeen is het simplistische gemak waarmee zo'n nummer in elkaar gedraaid kan worden al een reden voor afschuw, maar toegegeven, soms kan zo'n nummer in een goedlachse bui toch nog fungeren als leeghoofdige lolbevorderaar op verschillende gelegenheden. Bovendien biedt dit soort muziek in de kroeg een mooie elitaire mogelijkheid om eens een gesprek met iemand aan te knopen: "kansloos hè? Dit soort trieste dancepulp. en al die 15 jarigen vinden het fantastisch". (Zullen we naar een vet toffe, alternatieve kroeg gaan?)
Ook dit soort covers heeft dus zijn functie en zijn publiek en klinken stiekem soms ook wel lekker.
Wie ben ik om dan te zeggen dat zo'n cover per se fout, slecht of lelijk is?

Een cover kan ook de andere kant op gefabriceerd zijn dan de hak- en stampecovers. Bijvoorbeeld door juist instrumentatie weg te halen, of van het nummer een ballad te maken. Lucie Silvas maakte op deze manier een vieze glijballad van het al veel te veel gecoverde "Nothing else matters" van Metallica, maar zangeres Do is erger. Zij presteert het om eerst zo'n hak- en sampcover van het nummer "Heaven" van Brian Adams te maken om er vervolgens een skyradio-fahig-gemachte glijballad achteraan te gooien. Weerzinwekkend, dat zeker. Maar ja, als je Do mooi vindt zingen...
Van ballads houdt...
Wie ben ik om dan te zeggen dat zo'n cover per se fout, slecht of lelijk is?

Dan zijn er de compleet zoutloze "never-change-a-(money)-winning-team-covers". Artiesten die zelfs niet de moeite nemen om een beat of eigen geluidje aan de cover mee te geven of er uit te halen, maar eigenlijk niets anders doen dan een complete heruitgave van het origineel op eigen naam. Nu ben ik ervan overtuigd dat dit echt niet kan. Maar hier geldt wederom: als je het origineel niet kent, als je niet weet dat het goedkoop jatwerk is, dan kan de gestolen plaat natuurlijk nog steeds wel goed klinken. Of misschien dat je het origineel al wel kent, maar dat de stem van de dief wat beter in je gehoor ligt? Kan toch?
Wie ben ik om dan te zeggen dat zo'n cover per se fout, slecht of lelijk is?

En eerlijk is eerlijk: er zijn ook nog van die covers die op muzikaal of tekstueel gebied zo'n briljante draai aan het origineel geven dat ze werkelijk een aanvulling of een bijna origineel nummer mogen heten. Nu laat mijn woordgebruik al zien dat ik met deze covers prima kan leven, dus hier geldt zeker:
Wie ben ik om dan te zeggen dat zo'n cover per se fout, slecht of lelijk is?

U ziet, alle handvaten om lekker te oordelen en te schelden worden, zoals altijd, weer uit handen geslagen. En vandaag was de frustratie hieromtrend zo hevig dat ik deze blog maar heb aangevangen. Wat was het geval?

Zappend op tv kwam ik langs een videoclip van Krezip waarin ze een "never-change-a-(money)-winning-team-cover" uitvoeren van...

...

Beck's "Everybody's gotta learn sometimes". Nou, u mag gerust weten dat ik hulpeloos en teneergeslagen op mijn knieën voor de tv zat te grienen van deze heiligschennis.

Waar dit nummer van Beck in "Eternal sunshine of the spotless mind" een historisch, bijna ongeëvenaard en hartverscheurend filmmoment - a la "wise up" van Aimee Mann in Magnolia - bewerkstelligt, wordt dit nummer door Krezip gebruikt als euroshopper toiletpapier bij de film "Alles is liefde" met in de clip voorbijschietende hoofden van Daan Schuurmans (ster in gedrochten als "Costa" en "Volle maan") en Paul de Leeuw (icoon van de lege televisiewereld). De slowmotionste slowmotion van dit "noooooooo" moment, volstaat niet voor de omschrijving van de dolk die hier door mijn hart is gegaan.

En ik sta niet alleen met bittere pijn in mijn hart, maar ook met lege handen, want ik heb geen grond, geen enkele grond om dit te verafschuwen. En als je Eternal Sunshine niet hebt gezien, hoe moet je dan weten wat voor ramp hier is geschied? Hoe moet je dan de ware aard van deze schroothoop met een dun laagje gestolen chroom weten? Ik kan er niets van zeggen. Als mensen dit mooi vinden, dan vinden ze dit mooi. Sterker nog: de versie van Beck is zelf een cover van "The Korgis". Beck doet het beter, intenser met een stemgeluid dat de inhoud van het nummer van veel meer sfeer voorziet dan dat van Korgis, maar ja. Zie dit hypocriete verhaal nu nog maar eens wijs te maken aan Krezipfans.

Geen grond om te oordelen... Wat rest is de steun van gelijk gezinden. Niet dat wij het bij het rechte eind hebben, dat niet, maar wel een schouder om op te huilen en dat is ook wat waard.

contextuele bepaaldheid en vrije wil

2008-01-30T02:46:00.000-08:00

Contextuele bepaaldheid

Wat me de laatste tijd nogal eens teistert - en wat daarom ook iedereen dan maar zal moeten teisteren - is de contextuele bepaaldheid van de mens. Iemand anders dan ik zegt het weer eens met de spijker op de kop.

“Er is steeds meer oog gekomen voor allerlei vormen van bepaaldheid, die de autonomie van het subject aantasten: de historische bepaaldheid (Dilthey), de affectieve bepaaldheid (Nietzsche), de bepaaldheid door maatschappelijke belangen (Marx), de bepaaldheid door het onderbewuste (Freud), de bepaaldheid door wereldbeschouwingen (Dilthey). Voor ons vandaag is het gesneden koek dat de mens in tal van opzichten contextueel bepaald is en dat geen mens het algemene inzicht in de dingen hebben kan.” (1)

We worden met z’n allen bepaald op allerlei gebieden op allerlei niveaus. Dit gebeurt heel direct door factoren als vrienden, ouders en gebeurtenissen in je jeugd. Een paar concrete voorbeelden:
- Armoede verhoogt de kans op delinquentie.
- Een ontwikkelingsstoornis kan het gevolg zijn van de verkeerde (op)voeding van ouders.
- Je vrienden bepalen voor een groot gedeelte je interesses, taalgebruik, fatsoen en meer van dat.

Maar ook indirecter en verder gezocht worden we bepaald. Soms vaak zelfs zonder het te weten. Zo bepaalt de wetenschap met zijn theorieen over de aarde hoever we van de kust durven te zwemmen zonder angst voor het randje. En ik denk dat je aan iedere filosoof wel kunt vragen hoeveel eeuwen het kan duren voordat we uberhaupt doorhebben op welke manier we geconditioneerd denken sinds een bepaalde, invloedrijke filosoof iets heeft bedacht.
In het westen betekent dat dat je eigenlijk de platonische pineut bent. Onze begrippen en ons besef van iets als ‘waarheid’ of ‘het wezen van de dingen’ is door Plato ontstaan. En als je dit inziet en snapt dat dingen niet zo hoeven te zijn als dat we altijd gedacht hebben, dan heet je kind van de Verlichting of van het postmodernisme. Ook al zou je dat niet willen, je denkt op tal van manieren geconditioneerd.
En naast deze culturele invloeden in je omgeving en in de geschiedenis, zijn er ook nog fysische bepaaldheden. Zoals iedereen in het westen een platonische pineut is, zo ben je de fysische pineut als je ouders niet het door jou gewenste DNA pakket hadden met succesfactoren als intelligentie, gezondheid of enige schoonheid des aanschijnsch.

Causaal Determinisme
We zijn, kortom, het product van oorzaak-gevolgrelaties. Dit kan men samenvatten met de term ‘causaal determinisme’: we staan allemaal aan het uiteinde van ontelbare oorzaak-gevolgketens waar we door worden bepaald(2). Omdat dingen op aarde zonder oorzaak niet bestaan, is deze keten van oorzaak-gevolg eindeloos lang en zal daarom op een punt altijd ‘buiten onszelf’ groeien. Een voorbeeld: ik schrijf dit stuk omdat ik iets over filosofie heb gelezen, ik heb iets over filosofie gelezen omdat ik daar interesse in heb, ik heb daar interesse in omdat vrienden hun interesse hebben overgebracht. Et voila, met deze filosofische interesse van vrienden zijn we beland op een buiten mijzelf staande oorzaak (die natuurlijk zelf ook weer oorzaken heeft.)
Nu is de beinvloeding door causale relaties buiten jezelf niet alleen maar leuke speculatieve theorie (3). Het heeft nogal vergaande consequenties.

Vrije wil
Het idee causaal determinisme tornt namelijk nogal aan ons idee van de vrije wil. Vrije wil is een onmisbaar onderdeel van verantwoordelijkheid. Het idee van verantwoordelijkheid uit zich namelijk hierin dat je anders had kunnen beslissen als je dat had gewild. En daarvoor is een vrije wil noodzakelijk, want als je beslissingen het gevolg zijn van oorzaken en gevolgen die uiteindelijk altijd ergens buiten jezelf beginnen, dan kun je moeilijk stellen dat je anders had kunnen beslissen.

Als we dan toch geloven dat een beslissing het product is van een eigen vrije wil, wat is die vrije wil dan precies? We denken de vrije wil altijd als iets dat in ons zelf ligt. Iets is niet het gevolg van oorzaken buiten onszelf, maar van onze eigen beslissing. Als oorzaken van een beslissing buiten jezelf liggen, dan is het niet meer een vrije wilsbeslissing. Vrije wilsbeslissing zou dan dus eigenlijk inhouden dat de oorzaak-gevolgketen achter deze beslissing ergens ophoudt in jezelf. Maar omdat oorzaak-gevolgketens voor zover wij weten altijd doorgaan, levert dit problemen op. Een vrije wilsbeslissing zou eigenlijk - om ergens te kunnen beginnen in jezelf - een door zichzelf veroorzaakte oorzaak in jezelf moeten zijn. Een ‘causa sui’. Maar een beslissing die op die manier ergens in jezelf hangt is tegenstrijdig met ons voorstellingsvermogen. We kunnen ons immers niet iets voorstellen wat niet veroorzaakt is.

Wat dan nog?
Nu schijnt het zo te zijn dat determinisme één is en vrije wil twee. Sommige mensen zijn causaal determinist (alles volgt elkaar op in noodzakelijkheid van oorzaak en gevolg), maar vinden dat er tegelijkertijd wél een vrije wil is. Van dit argument(4) snap ik echter niets. Tenzij de moeilijke taal die wiki hieraan wijdt, eigenlijk betekent dat je gewoon niet naar de wereld maar naar je gevoelens op dit moment moet kijken. Gevoelens van dit moment vertellen je immers dat je toch echt kunt kiezen. Ik schrijf nu omdat ik het wil de letter 'I'. Je stelt dan dus eigenlijk: wat maakt de hele vraag naar determinisme eigenlijk uit? We voelen het toch zo dat we echt zelf keuzes kunnen maken?
Maar ja, gevoelens die vertellen ons natuurlijk niet zoveel over hoe de wereld nou écht in elkaar steekt (3). Bovendien is er nog de vraag of het denken in termen van oorzaak en gevolg zelf wel geldig is. Zit de wereld echt zo in elkaar dat alles tot oorzaken en gevolgen te herleiden is, of is dit alleen maar een projectie van ons denken? Zeg maar een oorzaak-gevolg-breinbril die we niet af kunnen zetten. Zoals ons brein vastloopt bij denken over dingen buiten tijd en ruimte omdat ons wezen tijdelijk en ruimtelijk IS, zo zou ons denken vastlopen buiten oorzaak en gevolg omdat ons denken causaal IS. Dit dacht bijvoorbeeld Immanuel Kant(5) en het feit dat we ons niet iets kunnen voorstellen dat iets onveroorzaakt is, dan wel voor altijd doorgaat, zou kunnen illustreren dat we inderdaad niet buiten oorzaak-gevolg-denken kunnen.

Geloof!
Wat echter als een paal boven water staat, wat we ongeacht de discussie moeten geloven, is dat we wel een vrije wil hebben. Anders krijgen we nog veel moeilijker dingen op ons bordje. Een ethiek zonder geloof in verantwoordelijkheid wordt een wereld waarin alles geoorloofd is. Geen verantwoordelijkheid is geen ethiek is een vrijbrief voor stelen, moorden, liegen en ook ongebreideld machtsstreven. Hieraan zal de wereld ongetwijfeld ten onder gaan (3).
Misschien was het dus eigenlijk beter geweest om niet dit artikel te schrijven. Stel dat er mensen zijn die dit serieus nemen en aan het moorden slaan omdat ze nu niet meer in verantwoordelijkheid geloven. Dan heb ik dat mooi gedaan. Aan de andere kant, ik moest dit artikel wel schrijven, het is immers gedetermineerd in zijn oorzaken. Aan de andere kant, dit is dus wat ik NIET moet geloven, dat zei ik net. Aan de andere kant, ik moest causaal gezien wel geloven dat ik dit niet moet geloven...

(1) Kats, D. & Oevermans, H. (1997) ‘Doorwerking postmoderne ervaring kan vruchtbaar zijn voor gereformeerde theologie. (Interview met Jan Hoogland)’, in: Wapenveld, jrg 47 (nr 1)

(2) En als je nu je hand beweegt of een kopje optilt om te bewijzen dat je dat toch echt dingen doet als gevolg van je eigen beslissing om dat te doen, dan heb je toch zeker ook een onderzoekende of kritische mentaliteit van je ouders (buiten jezelf) geërfd.

(3) Och, misschien ook wel. Er zijn vast mensen die slimmer zijn dan ik en die iets anders vinden en bij nader inzien is er misschien ook wel wat voor te zeggen. ARGH.

(4) http://nl.wikipedia.org/wiki/Vrije_wil#Het_Compatibilisme

(5) Shit, dit heb ik uit 'de wereld van Sophie', maar ik heb geen pagina verwijzing omdat ik het boek niet kan vinden.

Winampfilosofie

2007-12-11T06:22:00.000-08:00

De wereld is moeilijk.

Moeilijk omdat werkelijk alles gevonden kan worden. Daarnaast wordt alles wat gevonden wordt ook betwijfeld en elke mening, hoe tegenstrijdig met andere meningen dan ook bestaat wel. Ook objectieve - of in ieder geval onbetwiste - methode (hermeneutiek) om uiteindelijk ergens de ware van de onware meningen te scheiden, ontbreken.

Dit besef is uiterst irritant, verlammend en deprimerend, maar hoe dan ook: ik wil niet in de zinloosheid en de verlamming die zo’n constatering met zich meebrengt, blijven hangen. Ik wil in ieder geval hartgrondig geprobeerd hebben, mezelf aan mijn haren uit het postmoderne moeras van relativering, vervreemding en twijfel omhoog te trekken. En als het niet lukt hoop ik in ieder geval dat het wel mogelijk is om dit soort moeilijke gegevens een leefbare plaats in mijn gedachtewereld te geven.

Wat is de oorzaak van het feit dat allerlei tegenstrijdige meningen gevonden worden?

Soms duurt het even voordat de impact van bepaalde inzichten zich helemaal in je genesteld hebben tot een volledig en doorleefd besef. Zo ook was dit het geval met het lezen van het boek ‘policy paradox’. Policy paradox is ontsproten uit het brein van Deborah Stone. Zij zat met de volgende vraag:

Hoe kan het dat politici dingen vinden en kunnen onderbouwen, terwijl andere politici tegenovergestelde dingen vinden en onderbouwen?

Een vraag die, zo schat ik in, past op meer dan alleen de politieke realiteit. Omdat het antwoord van Deborah Stone zo goed lijkt te passen, zo onweerlegbaar lijkt, verontschuldig ik me bij deze alvast wanneer ik een open deur blijk te hebben ingetrapt. Stone stelt het volgende antwoord op de vraag waarom alles niet alleen gevonden, maar ook nog redelijk onderbouwd kan worden:

Wij denken in categorieën maar die categorieën bestaan alleen in ons hoofd, niet in de werkelijkheid. De werkelijkheid bestaat niet uit strak omlijnde categorieën maar uit continueen.

Ons redeneren is gebaseerd op het structureren en categoriseren van de wereld om ons heen. We structuren de dingen om ons heen door ze te categoriseren, kaders te bedenken, lijnen te trekken en te bepalen wat er binnen en erbuiten valt. Met die categorieën gaan we vervolgens denken. Denken in oorzaak en gevolg, goed en slecht enz. enz. Dit definiëren van categorieën - lijnen zetten - is naast het aan de slag gaan met die categorieën zelf ook een sociaal proces dat meer of minder tijdgebonden en arbitrair is. We gaan kortom niet op zoek naar de categorieën in de werkelijkheid, er is geen ‘wezen van de dingen’ dat je kunt ontdekken als je alle toevalligheden wegdoet. Geen tijdloze, ware categorieën die je vindt als je maar goed naar de wereld kijk. Nee, we creëeren de categorieën zelf, definiëren zelf en in debat met anderen in de maatschappij. Het hangt daarmee van 1001 factoren af hoe de definities gehanteerd en begrepen worden. (Factoren als machtspelletjes en eigen belangen niet uitgesloten.)

Zo kan het zijn dat socialistische mensen zeggen: ‘we moeten naar een eerlijker samenleving’ en vinden op basis daarvan inkomensnivellering wenselijk. Tegelijkertijd zeggen liberale mensen ‘we moeten naar een eerlijker samenleving’ en dragen de overheid op om op basis hiervan niet te veel te nivelleren.

Welk van de twee is nu het meest ‘eerlijk’?

Ook categorieën die zich exacter of meetbaarder voordoen dan ‘eerlijkheid’ zorgen voor problemen. Zo zeggen klimaatdeskundigen zonder auto: de aarde gaat ten onder aan 'opwarming van de aarde’ en gebruiken allerlei cijfers om het verband tussen CO2 en opwarming aan te duiden en zo hun gelijk te staven. Klimaatdeskundigen mét een auto definiëren anders, vergelijken anders, maken hun eigen categorieën en stellen dat het niet zo erg is als degenen zonder auto willen doen geloven.

En we kunnen nog dichter bij huis en schijnbaar nog exacter kijken en toch in de war raken: 'werkloosheid' is toch gewoon het tellen van mensen zonder baan? En het is toch gewoon slecht voor de economie? Maar helaas: vroeger gingen de alarmbellen en de economische maatregelen pas na een veel hoger percentage werkloosheid rinkelen dan nu. 10%? Ach, waar maken we ons druk om.

Het probleem is wat we een probleem vinden. Hoe we het probleem definiëren! Wanneer subjectieve cijfers een arbitraire grens doorbreken, dan is iets een probleem. Trouwens, wat is werkloosheid eigenlijk? Als je de werkloosheid erg vindt, dan tel je in je analyses toch gewoon alle mensen die geen baan hebben - ongeacht of ze er ook een zoeken - mee. Als je het probleem niet wenst dan tel je alleen degenen die ingeschreven staan bij het arbeidsbureau. Maar wat is precies een arbeidsbureau? Tellen we werklozen vanaf 15 jaar? Moet je minstens een maand gezocht hebben? Hoeveel sollicitaties per maand staan gelijk aan 'echt' zoeken?

En het gaat nog verder, nog concreter, nog 'schijnbaar onaanvechtbaarder': is een siamese tweeling 1 of 2 personen? Pietluttig? Irrelevant? Misschien. Maar niet voor bijvoorbeeld een gemeentelijke uitkeringsinstantie die toch echt een antwoord zal moeten hebben op deze vraag. Ook 'pietluttig' is een bediscussieerbare categorie.

Alle categorieën zijn bediscussieerbare want mentale constructies. Tellen is categoriseren! Iets valt er buiten iets valt er binnen. Categoriseren is: arbitraire, harde lijnen zetten in een wereld die alleen in tijd en cultuur verglijdende continuen kent. Sprekend is het vreemde gegeven dat elke partij in onze democratie zijn eigen wetenschappelijke bureau heeft. Elke partij weet dat neutrale meningen en neutrale cijfers niet bestaan en richten daarom hun eigen wetenschappelijke bureaus in. En geef toe: we zien die van GroenLinks nog niet publiceren dat een snelweg de beste 'wetenschappelijke' optie is. Net zo min als dat die van de VVD zal 'ontdekken' dat het goed zou zijn dat hogere inkomens nog wat meer aangepakt worden.

'The definition of categories determines how a count will come out. Categories are human mental constructs in a world that has only continua. (…) Not that there is no reality apart from social meanings, but that we can know reality only by categorizing it, naming it, and giving it meaning. (…) it is as true in the social world as in the natural world. (…) A botanist wonders when a plant stem stops being soft tissue and becomes wood. There are no objective answers to these questions, because nature doesn’t have categories; people do.'

De werkelijkheid heeft geen categorieën en derhalve geen betekenis. Wij geven die categorieën en dus betekenis aan de werkelijkheid.

Als we Deborah Stone moeten geloven, dan lijkt de wereld wel wat op een visualisering van muziek, zoals het programma Winamp dat kan.

Zoals we allemaal weten: in een winampvisualisering van muziek lopen kleuren langzaam in elkaar over. Bovendien is er volop beweging. Categorieën rekken of krimpen door de beweging, verliezen of winnen aan kleur. Grenzen zijn of worden daarmee arbitrair, onduidelijk, tijdelijk, met uitzonderingen enz. enz. We zien op een moment wel lichtgroen maar tot waar loopt lichtgroen en waar wordt het donkergroen? Inderdaad... waar wij afspreken dat het donkergroen wordt. Denken is vervolgens vergelijkbaar met het proberen te trekken van een rechte lijn in deze visualisering. Probeer maar eens een lijn te zetten om een groen vlak.

Nogmaals Stone want eigenlijk zegt zij alles veel beter dan ik:

"We might be tempted to write off the problem of the Siamese twin as an insignificant rarity, but the question it raises comes mighty close to ones we ask in contemporary policy debates: is a fetus a person? Is a frozen fertilized ovum a person? When does life end? Is the person who shoots someone, sending him into irreversible brain death, guilty of murder?"

Eronderuit
Maar er is in de winamp-visualisering toch wel écht sprake van écht paars. Als je maar naar het centrum van een vlak kijkt zie je toch echt paarser dan paars. Pas aan de randjes gaan we twijfelen. We noemen het paars daar waar we het ook geel hadden kunnen noemen, maar we zijn het eens over dat het tot deze categorie behoort. Soms is iemand dood en is er geen twijfel over de categorie of discussie over de mate van hersenbewustzijn. Er is overeenstemming en de hele bende is niet compleet subjectief. Toch?

There are, to be sure, objective facts underlying all these situations. The fetus could probably be described as consisting of certain kinds of tissues, with a determinable weight, chemical composition, and anatomical formation. But these kinds of facts are simply not the ones that matter in politics. What people care about and fight about are interpretations of personhood, shootings, wars and economies. What communities decide about when they make policy is meaning, not matter. And science cannot settle questions of meaning. Given a world of continua, there is infinite choice about how to classify.

-----------

Citaten uit:
Stone D., Policy Paradox. (2001). New York/London: W.W. Norton &. Company

Muziekfrustratie 2

2007-11-30T07:13:00.001-08:00

In het nummer 'Rood' van Marco Borsato, legt ie de klemtoon op 'avondzon' verkeerd.

De rode avóndzon streelt jouw gezicht.

!@#$@#$^#!@#$@#$^#!@#$@#$^#!@#$@#$^#!@#$@#$^#!@#$@#$^#!@#$@#$^#!@#

Hoe bestaat het dat een miljoenen-verkopende artiest nog steeds de melodie moeten redden door de klemTOON verkeerd te leggen?

grmbldegrmbl...

SLECHT!

Zelfs de benedengemiddelde sinterklaasdichter weet dat JUIST DAT de definitie van waardeloze rijmelarij is. Het is niet eens de grap 'van het niveau lik me vestje' waardig, want niveau is juist wat het COMPLEET ontbeert.

En als je dat soort maagomkerende praktijken dan toch acceptabel vindt: waarom rek je 'o' van zon dan niet gewoon het hele liedje door? Niks rijm. Niks rekening houden met een melodie. Gewoon op z'n "schlager-piraterij-hollandfm-skyradiokerstcd"s: oOOOoo-ooóóóóóOOOOoooóóóOOO-OOOOoo.

En klaar is je monsterlijke gedrocht.

Eh... liedje.

Klokgelui

2007-11-28T02:27:00.000-08:00

Gister was het dan zo ver. Het nieuws baarde me dermate opzien dat ik me toch echt op het gladde vlak van het 'hebben van een mening over de Bijbel' ga begeven.

Pastoor Schilder van de Margarita Mariakerk in Tilburg heeft namelijk gelijk gekregen. De klokken mogen blijven luiden!

En dat was een tijdje terug nog maar de vraag. Omwonenden hadden geklaagd over het klokgelui om kwart over zeven 's ochtends. Pastoor Schilder van de betreffende kerk gaf hier geen gehoor aan en bleef de klokken luiden. Dit leidde er toe dat de omwonenden naar het gemeentebestuur stapten en zij kregen gelijk: op basis van de APV werd een dwangsom van 5000 euro opgelegd. Deze financiële prikkel tegen elke keer dat de pastoor alsnog de klok zou luiden, zou ervoor moeten zorgen dat de idyllische morgenrust in Tilburg weer zou kunnen worden hervat.

Maar helaas voor de omwonenden, het mocht niet baten. De overtuiging van de pastoor liet zich niet breken. Zelfs niet tegen 5000 euro, dus zijn klok bleef mooi luiden. Dat hij toch doorging betekende bovendien dat hij het op een rechtszaak liet aankomen. En die rechtszaak: jawel hoor, die werd gewonnen! De champagne kon worden ontkurkt. Feest in de parochie! De rechter besliste dat het besluit van het gemeentebestuur het grondrecht 'vrijheid van godsdienst' inperkt. En dus moest het besluit op basis van de APV nietig worden verklaard.

Maar...

Wat zou Jezus doen?

Mattheus 5:39 en verder
Jullie hebben gehoord dat gezegd werd: “Een oog voor een oog en een tand voor een tand.” En ik zeg jullie je niet te verzetten tegen wie kwaad doet, maar wie je op de rechterwang slaat, ook de linkerwang toe te keren. Als iemand een proces tegen je wil voeren en je onderkleed van je wil afnemen, sta hem dan ook je bovenkleed af. En als iemand je dwingt één mijl met hem mee te gaan, loop er dan twee met hem op. Geef aan wie iets van je vraagt, en keer je niet af van wie geld van je wil lenen.

Misschien beschik ik niet over alle benodigde informatie om een goede afweging te maken. Ook de media zijn natuurlijk niet altijd te vertrouwen. Maar op dit moment vraag ik me af: is dit te makkelijk? Mis ik iets? Hoe veel duidelijker kan het zijn? Hoe wurm je omwonenden irriteren met kerkklokken binnen de kaders van 'nederigheid' en 'wang toe keren'?

Nu heb ik hier maar 1 bijbeltekst gegeven. En het is natuurlijk wel zo dat één bewijstekst nog geen hout snijdt. Daarvoor is de Bijbel een te bonte verzameling van allerlei soorten uitspraken, liederen, gedichten, verhalen, wijsheden en nuances. Maar het is niet alleen deze tekst (die ook wordt herhaald in lucas 6: 21 en verder), maar ook het algemene beeld dat uit het nieuwe testament naar voren komt. Nederigheid, barmhartigheid, toegeeflijkheid, voeten wassen, niemand tegen de kop stoten, de ander hoger achten dan jezelf, dat soort dingen zijn christelijke waarden bij uitstek.

De apostelen en christenen uit de eerste gemeenten accepteerden vervolgingen, Jezus droeg op 'gewoon' belasting te betalen aan een onheuse, incidenteel joden en christenen vervolgende overheid (de Romeinen) en ook de bergrede is een loflied op onderdrukten, barmhartigen, nederigen. Bid voor wie je vervolgen! Allemaal bijbelse referenties die aantonen dat nederigheid en het in grote mate accepteren van onrecht jegens jezelf, kernwaarden zouden moeten zijn in een christelijk leven. En geef toe: het is eigenlijk niet eens onrechtvaardig wat de omwonenden vragen. Een aantal gigantische gongen om kwart over zeven is voor meer mensen dan slechts de onredelijke zeurpieten erg irritant.

Het enige argument dat ik me kan bedenken in de klokkenkwestie, is dat een christen zich niet zou moeten afhouden van zijn geloofsovertuigingen of -praktiseringen. Men moet God meer gehoorzaam zijn dan mensen (hand 5: 29). Maar als we het hierop gooien dan moeten we aannemelijk maken dat het luiden van klokken werkelijk een niet te missen aspect is van het 'algemeen ontwijfelbaar christelijk geloof'. En dat lijkt mij eerlijk gezegd een onmogelijke opgave.

De evangeliserende werking van de klokken waar sommigen waarmee ik heb gediscussieerd het op gooiden, lijkt me ook geen haalbaar argument. Zoals deze case laat zien, levert het klokkenbeleid meer ergernis voor omwonenden dan zieltjes op. En tegenover het hypothetische 'dan horen niet-kerkelijken dat de kerk begint en kunnen ze er eventueel naar toe' komt dan het hypothetische 'voor de mensen die zich ergeren aan het klokgelui is de irritatie juist een drempel om eens een dienst te bezoeken'.

Als we dan tot de conclusie komen dat het luiden van de klok geen werkelijk inhoudelijk geloofsitem is: waarom dan toch volhouden als het mensen irriteert? Waarom dan vasthouden en koppig zijn? Waarom gelijk willen hebben?

En nu is dit verzoek van de omwonenden nog redelijk. Ik zou het zelf ook niet leuk vinden om zo vroeg gewekt te worden. Maar stel dat het wel onredelijk was. Stel dat geldt

De kerk stond er eerder en luidde dus al eerder klokken dan dat de omwonenden er woonden.
Het duurt maar een minuutje.
De kerkklok is eigenlijk niet zo luid.
De omwonenden brachten hun ergernissen vijandig en onredelijk.

Stel dat dat geldt...

Inderdaad: dan nog!

Juist dan is geciteerde tekst en ook de strekking van de bijbelse 'nederigheid' van toepassing. Uit de tekst blijkt nergens dat het 'redelijk' was dat je op de linkerwang bent geslagen, of dat het redelijk was dat iemand je dwingt om een mijl te lopen of je jas wil afdwingen. Juist dan: overwin kwaad met het goede, keer je rechter wang toe.

Uiteraard heeft elke metafoor en elk verhaal van Jezus ook zijn grenzen. Iemand die werkelijk iets gruwelijks doet tegen een christen hoeft niet te verwachten dat ie het nog een keer mag doen. Maar we zullen het er toch over eens zijn dat de eis van de omwonenden niet gruwelijk of buitensporig onredelijk is.

Mijn advies:

Lieve omwonenden van onze kerk,

Het spreekt voor zich dat we de klok (linkerwang) niet meer luiden. Indien u wenst, kunnen we om u nog verder tegemoet te komen ook ons (rechterwang) zangvolume temperen.

We hopen verder dat uw ergernissen jegens onze kerkklok u er niet van weerhouden om eens een kijkje te komen nemen.

Met vriendelijke groet,

Pastoor van de kerk in Tilburg

-------------------------------------------
Zie ook 'uitzending gemist' van Pauw en Witteman, 27 november waarin Schilder uitleg geeft.

TNT

2007-11-13T01:34:00.000-08:00

Al sinds ik bijna zestien werd, werk ik bij de TNT. Aangezien ik het postbode zijn stopte toen ik net 24 was, heb ik iets van acht jaar trouw elke week op zaterdag en wanneer ik kon ook doordeweeks en in vakanties het vak van postbode uitgeoefend.

Het werk zelf? ach...

Maar het is zeker boeiend geweest om zo'n lange tijd binnen hetzelfde bedrijf te zijn. In acht jaar tijd ben ik onder meer getuige geweest van de verstrekkende gevolgen van de opkomst van het internet en de liberalisering op de postmarkt.

Het internet is waarschijnlijk de belangrijkste van die veranderingen. Postvolumes slinken door de internetmogelijkheden enorm. Wie betaalt er nog via het opsturen van zijn acceptgiro's? Wie ontvangt er nog wekelijks schriftelijke bankafschriften? Wie bestelt er nog een folder als je het winkelassortiment online kunt bekijken? Kortom: de TNT krimpen. En dit is niet alleen een management excuus om te bezuinigen. Wat ik in die acht jaar heb meegemaakt, bevestigt dit beeld wel degelijk. De hoeveelheid post is, zelfs over (nog maar) 8 jaar, niet meer wat het geweest is.

En als de afname van de posthoeveelheid door internet nou alles was...

Maar nee, met de steeds verdergaande liberalisering van de postmarkt die in 2008 volledig wordt, moet de TNT tegelijkertijd ook écht gaan concurreren. En dan gaat het helemaal hard. Niet alleen krimpen, maar efficiency, bezuinigingen, ontslagen, loonbevriezingen vormen de norm binnen het bedrijf. Sla de nieuwskoppen rond TNT van de laatste tijd er maar op na.

Ondertussen is de postbode de grootste verliezer.

Eén van de vroege 'klappen' van de jacht naar efficiency die ik zelf ook meemaakte was dat machinesortering van de kleine post werd ingevoerd. De machines zorgden samen met de postafname voor een enorme inkrimping van de werkzaamheden. En wel vooral van het collegiale gedeelte van de werkzaamheden: het samen op het kantoor (nog voordat je de straat op gaat) sorteren van de wijken.

Maar ook op straat is het voor de postbode harder gewonnen. Vroeger had de snelle postbode mazzel als ie sneller zijn wijk liep dan de uren die hij erover mocht doen. Hij kreeg de tijd dat hij sneller was, gewoon betaald. Nu is die snelle postbode steeds meer de norm voor de anderen. De tijden die men per wijk krijgt uitbetaald, krimpen. Wat je tekort komt moet extra gewerkt worden.

Deels is dit natuurlijk terecht. Als de postbode erop achteruitgaat doordat hij nu wel krijgt wat hij werkt, dan is daar natuurlijk veel voor te zeggen. Maar dan is er naast de hogere druk op de snelheid van de postbode en de afname van de hoeveelheid werk, ook nog een verschraling van veel werkzaamheden. De pakjes worden niet meer gedaan door de postbodes, evenals de aangetekende zendingen. Bovendien worden de meeste postbodes vervangen door postbestellers: goedkopere parttimers die alleen maar bezorgen, niet sorteren.

Op de oudere - en daarmee dure -werknemers met een vast contract groeit de druk en de angst om eruit te moeten. Nu is de situatie zo dat ze een premie krijgen als ze zelf ontslag nemen. Voor de oorspronkelijke postbodes die wel blijven, is er naast een afname van het sorteerwerk een afname van het werk op straat. De part-timers zijn immers goedkoper. Hierdoor rest voor veel postbodes steeds vaker slechts nog het sorteerwerk: dagen gevuld achter de sorteerkast, met vanwege de prestatiedruk, minder collegialiteit. Een collega uit Ede vertelde dat er aldaar een proef was geweest, waarbij een onderdeel was dat de postbode zelfs niet meer hoefde te lopen voor zijn te sorteren post. Die werd naar hem toegebracht, zodat hij achter de sorteerkast kon blijven staan. Deze proef heeft het uiteindelijk niet gehaald, maar het illustreert hoe ver men gaat voor efficiency en welke druk er op de postbodes komt te liggen.

En hierboven op, als dank voor al dit inboeten, worden als het aan de TNT ligt, de lonen bevroren en allerlei andere gunstige voorwaarden ingeslikt. Of anders nog meer mensen eruit.

Nog niet gesproken over het hierdoor veroorzaakte cynisme en zwartgalligheid in de sfeer onder postbodes, doet dit alles natuurlijk pijn in verschillende concrete situaties van hen die dit allemaal niet goed trekken.

Op maandag was er zo'n voorbeeld:

In de pauze van mijn chauffeurswerk (nog steeds voor TNT) zit ik in de kantine. Genietend van de automaatkoffie in mijn pauze lees ik de externe vacaturekrant. Ondertussen, komt een postbode terug van zijn wijk, klaar voor vandaag. Duidelijk op zoek naar aandacht van een collega praatte hij hardop in zichzelf, tegen muntgeld en tegen de koffie-automaat. Toen ik op zijn zoektocht naar aandacht inging, kwam het hoge woord eruit: hij kwam net, een minuut geleden nog maar, van de vestigingsmanager vandaan. Aan zijn 38 jaren bij de post was nu een eind gekomen.

Hij kapte ermee. Nee, het deed hem niets. Hij had de manager bovendien mooi tuk want zonder blikken of blozen was zijn handtekening in no-time onder de oprotpremie gezet. Zo vertelde hij stoer. 'Tis best zo... stort het geld maar, en mij zie je hier niet meer'. Keek die manager even raar uit z'n ogen! Dat had ie niet zo snel verwacht. Ha! Trots had hij de eer aan zichzelf gehouden. Het deed hem niets... Echt niet, aldus hemzelf.

Nee, ik ga nu weg, nu de oprotpremie er nog ligt. Straks als er gestaakt is, zoals dreigt te gebeuren, en als in 2008 de complete liberalisering een feit is, dan zal de vriendelijkheid van TNT jegens werknemers en oprotpremies wel helemaal opgedroogd zijn. Hij kon het niet meer aan en had er geen zin meer an: al die veranderingen, het verschraalde werk en de druk op zijn baan, loon en CAO, de verminderde collegialiteit. 'Ek het allèn nog moar meudewerkers, niks geen collega's'. De manager had hem een afscheidsfeest aangeboden, maar hij had niets te vieren, waar moest hij nou heen? Wie wil hem nog hebben als 54 jarige zonder een noemenswaardige opleiding? 'k ken neks, wek bedrief mot mie nah nog hebb'n.' 38 jaar inzet voor de post, maar het deed hem niets...
Neenee. De bitterheid van zijn stem, de 38 jaar, en het iets te herhaaldelijke 'het doet me niets' verraadden hem.

En hoe kan het ook anders?

Ik kijk nog eens naar de vacaturekrant. Een externe vacaturekrant in je eigen - binnenkort wegbezuinigde - kantine. Wil je misschien weg? Wij helpen je!
Lopend door het gebouw naar de laadplek van mijn busje kom ik onderweg ook nog een paar boekdelen sprekende posters tegen. De posters hangen er al langer, maar de boekdelen spreken eigenlijk nu pas. 'Ik ga mijn eigen weg' staat er, met een afbeelding van een in vrachtwagenchauffeur veranderende postbode.

En het meest frustrerende van dit alles: het verhaal van een verbitterde, oude werknemer die het niet meer ziet zitten, zich vertrapt voelt en opstapt, zal vast wel weer 2 kanten hebben. Wat moet je dan? Als manager. Of eigenlijk 3 kanten. Wat moet je dan? Als directie. Of 4. Wat moet je dan? Als onderneming in een concurrerende maatschappij. Of 5. Wat moet je dan? Als Nederland? Of 6. Of 7.

Wat een wereld.

Prediker

2007-11-07T02:34:00.000-08:00

Nog een VGSTartikel:

Je leeft, je denkt, je maakt allerlei mentale en fysieke processen door, je ontwikkelt jezelf, maar vraag je je zich wel eens af waar dit toe dient? Het feit ligt er: 99,999% van de levens op deze wereld - waarmee dus zo goed als zeker ook dat van jou - zal ophouden te bestaan zonder dat er nog substantieel aan gedacht zal worden. Zonder dat mensen, laten we zeggen 2 à 3 generaties later, nog wat zullen hebben aan uw levenswerk, aan uw gedachten, aan uw worstelingen en de filosofische inzichten en levenslessen die u hebt opgedaan. Bovendien al dat nadenken of juist niet nadenken en al uw gedane arbeid is niet alleen zinloos, het is tevens al vaker en beter gedaan en gedacht. Om deze redenen is niets wat u doet echt betekenisvol en het zal allemaal in vergetelheid raken.

Niemand zal later wat hebben aan:

Je postzegelverzameling.
Alle boeken die je gelezen hebt en hoe intellectueel je daarvan geworden bent.
Je vakantiefoto’s van de vakantie waar u nu écht eens aan toe was.
Je kantoorbaan.
De ruzies met je vrouw/man over welke kleur de stoffering van de nieuwe bank moet hebben

Want, geef toe, dit is toch het toekomstplaatje of de nu al realiteitsschets die de meeste lezers akelig herkenbaar zullen vinden.

Kortom, uw leven is zinloos, of eigenlijk ‘ijdel’ om het wat verantwoorder op te schrijven. Heb je dat wel eens goed beseft? Natuurlijk, ik vertel niets nieuws onder de zon want in de Bijbel kunnen we dit onder Prediker allemaal nalezen. Maar toch... Wat ik bedoel is; heb je er écht wel eens goed bij stil gestaan? Je bent niets! Jij en je dingen zijn een druppel. En dan niet eens diegene op een gloeiende plaat, maar juist diegene in een overlopende emmer. Ga maar eens na: als zelfs Prediker, mede-auteur van het meest verkochte boek op aarde, zijn doen en laten zinloos noemt (Pred 1: 16-18), hoe zinloos is jouw doen en laten dan wel niet?

Begrijp me goed, het is logisch dat je denkt dat je wel iets voorstelt. Je denkt dat je het centrum van de wereld bent omdat je natuurlijk vanuit jezelf denkt. Je hebt niemand anders om vanuit te denken en te leven, dus denk je dat het om jezelf draait. Zoniet bewust dan wel onbewust. Maar voorzeker, dat is bedrog. Sorry, zo werkt de wereld nu eenmaal niet.

Denk over de volgende vraag maar eens goed na: van welke mensen uit de geschiedenis weten we nu nog wat? Wat filosofen, wat kerkvaders, wat sociale hervormers, iemand die als eerste op de maan was en wat beroemde politieke figuren zoals repectievelijk Socrates, Calvijn, Martin Luther King, Neill Armstrong en de presidenten van Amerika. Dat zijn mensen die herinnerd worden. Waar nog over gesproken wordt. Waardoor mensen ook nu nog aan het denken worden gezet, zich laten beinvloeden. Dat zijn in positieve of negatieve zin, betekenisvolle levens geweest.

Maar wij, wij komen, brengen nog geen rimpel in de dingen en keren dan terug naar het stof waar we uit geroepen zijn.

Je bent toch niet zinloos zeg je? Je helpt weleens anderen? Je koopt fairtrade hagelslag? Je bent op je eigen kleine schaal toch betekenisvol? Is dat het?

Natuurlijk weet ik dat we in God’s plan met deze wereld allemaal een soort van plek hebben of een bepaalde rol zullen vervullen. Anders gezegd: in Zijn ogen zijn we wel degelijk zinvol. Waarom zou Hij anders de moeite nemen om 'onze haren te tellen' en te 'weven in de moederschoot'? Ook is het nog eens zo dat de mensen die weinig voorstellen in de ogen van mensen, in de ogen van Jezus juist veel waard zijn. De laatsten zullen de eersten zijn, en gelukkig de nederigen van hart! Dit is waarschijnlijk een van de mooiste lessen uit de Bijbel en als je dit een beetje doorleeft, dan gaat daar waarschijnlijk ook een enorme berusting en rijkheid vanuit. Je hoeft je niet druk te maken om wat je voorstelt. Fieuw.

Maar hoe mooi deze les ook is, hoe fantastisch het ook moge zijn en welk een berusting je uit dit feit mag halen, toch blijft er één probleem...

JE KUNT HET NIET AANRAKEN!

ARGH!!!

En er niet over opscheppen.
En het bezorgt je geen faam over de hele wereld,
of zelfs maar over Nederland.
Het bezorgt je niet eens geld.

En dat is ronduit frustrerend, want ik wil en moet juist wat voorstellen! Niet alleen bij God, maar bij de mensen. Ik wil dat mensen in hun gesprekken het over mij hebben, dat ze mij later citeren en dat ze weten hoeveel ik weet en wat voor diepe filosofische gevoelens en gedachten ik wel niet heb. Mijn autobiografie moet wereldwijd herdrukken vieren. In de spiegel neem ik soms alvast de pose aan, voor de foto op de achterkant.

En ik kan me niet voorstellen dat ik de enige ben. Jij wilt dat ook! Geef het maar toe. En als je zegt dat je niet zo nodig iets hoeft voor te stellen, iets waard wilt zijn in de ogen van anderen, en vooral véél anderen, dan lieg je. Of dan wil je door bescheidenheid stiekem toch wat voorstellen. Hoogmoed over je bescheidenheid. Bah. Onthoud in dat geval dit: valse bescheidenheid is dubbele hoogmoed. Nee, wees dan zoals ik, borst vooruit en zeg het: “ik wil wat voorstellen!”

...

Zucht, ik ben blij wanneer Jezus terugkomt en ik eindelijk in staat ben om niet de eer voor mijzelf, maar voor die van God te zoeken. Dat scheelt een hoop frustraties.

Dingen vinden

2007-11-02T03:33:00.000-07:00

Om mijn weblog wat te vullen zo aan dit lege begin, herschrijf ik even een artikel wat ik geschreven heb voor de VGST:

Eén van de meest vervelende dingen in deze wereld is dat je werkelijk waar duizenden dingen kunt vinden. Je zou zeggen dat de Bijbel dan wel een mooi handvat biedt in dit opzicht, maar helaas; ook in bijbelse keuzes en houdingen bestaan er van links tot rechts van onder naar boven verschillen. En dat is moeilijk.

Sommige mensen zijn diep gereformeerd doorwrocht, kennen de catechismus en beleven ook echt de gereformeerde traditie. Ze denken in verbondslijnen en zijn doorspekt met een diep ontzag voor God de Koning. Anderen zijn bevlogen evangelisten, gaan voor Jezus, hebben niet veel verstand van Calvijn, of van het verbond, maar weten dat Jezus redt en zien God meer als Vriend. Als ze bidden en bijbellezen weten ze wat ze moeten doen. Sommige christenen zijn conservatief, anderen juist niet.

Tuurlijk, op sommige vlakken is dit niet meer dan voorkeur of smaak en laat de Bijbel zelf zich er soms niet over uit. Maar wat nu als die andere dingen toch eigenlijk belangrijk zijn volgens de Bijbel? Zojuist schetste ik twee wat 'grotere' levensvisies, maar wat te denken van de concrete keuzes en meningen van elke dag? Wat vindt de Bijbel eigenlijk?

Theoloog Van de Beek met zijn ‘hier beneden is het niet’ en zijn nadruk op dat je van deze wereld maar bar weinig te verwachten hebt, zegt heel wat anders dan menig ander theoloog. Sommige theologen vinden dat je alle geweld moet afzweren en dus niet in het leger kunt dienen, anderen vinden dat dit prima kan. Sommige theologen vinden dat je Genesis letterlijk moet interpreteren, anderen niet. Evolutie onchristelijk? Sommigen menen van wel, sommigen menen van niet. Ik weet het niet. Sommige theologen vinden dat spreken in tongen niet meer als gave van de geest bestaat maar dat die was voor de vroege kerk en dat gebedsgenezingsdiensten in de gemeente onzin zijn. Sommigen vinden deze standpunten juist weer onchristelijk. Sommigen zeggen dat het Joods volk nog een speciale plek bij God heeft, anderen niet. Sommigen zeggen dat als je geloof maar sterk genoeg is, je ook (zelfs in materieel opzicht) een gezegend leven zult hebben. Sommigen zeggen dat euthanasie slecht is, anderen niet. Sommigen vinden dat christelijke ambtenaren gewoon homo’s zouden moeten trouwen, anderen niet. Sommigen vinden dat homo’s best kunnen trouwen, anderen niet. Dat vrouwen dominee kunnen zijn. Dat uiteindelijk iedereen gered wordt, of dat een deel is uitverkoren. Dat er geen uitverkiezing is, maar dat je zelf moet kiezen. Of is dat beperking van Gods almacht? Wat is almacht? Was dit niet zo’n begrip dat door de grieks, hellenistische invloed rond de jaren 0 een andere lading heeft gekregen dan het beeld van God wat het Outde Testament wil schetsen?

Het probleem is dus ongeveer als volgt: alles wordt wel gevonden, en elke levenshouding heeft wel iets moois. Wat moet ik nu vinden?

Misschien moeten we alle mensen die iets vinden, tellen en dan datgene vinden wat de meeste mensen vinden. Of de mening hebben die het meeste de middenweg is. Maar misschien moeten we dan de meningen van theologen en predikanten zwaarder wegen. Of juist die van de eerste christenen omdat ze qua cultuur natuurlijk dichter bij Jezus stonden dan wij. (En Hem misschien beter hebben begrepen?) Maar met welke factor moeten hun meningen dan zwaarder wegen?

Moeten we dan ook loslaten wat we inmiddels vinden maar ten tijde van de eerste christengemeenten nog niet, zoals de drie-eenheid en de twee naturenleer en de pure genadeleer? of is dat voortgekomen uit voortschrijdend schriftinzicht? Maar hoe weten we dan of iets vooruitschrijdend en niet achteruitschrijdend inzicht is? En als er argumenten tegenover elkaar staan, twee visies, met allebei voor en nadelen, sterke en goede punten, hoe meten we dan welke argumenten zwaarder wegen? En dan heb ik het nog niet eens gehad over hoe je jezelf voor de gek kunt houden. Je mening is eigenlijk je belang. Vind ik dit echt? Of wil ik dit gewoon graag vinden? Het vele nadenken over dit soort kwesties maakt dat ik het onderscheid vaak niet eens meer zie.

Met dit soort moeilijkheden moet ik iets. Ik kan het niet loslaten, want het ligt aan de basis van alle dingen. Als ik niet weet hoe en wat ik moet vinden en doen, dan vind ik niets en doe ik niets. Bovendien is ‘gewoon geloven’, of ‘je moet niet overal zo over nadenken’ geen antwoord. Ik wíl juist gewoon geloven, maar weet niet wat ik dan moet geloven. Als 100% zeker is dat de Bijbel echt wil dat je gelooft in 6 scheppingsdagen van 24 uur; prima, dan wil ik dat geloven. Als God een select groepje heeft uitverkoren voor alle tijden, of dat God uiteindelijk iedereen redt, dan wil ik dat geloven. De vraag is juist wat de Bijbel zegt.

Tot nu toe heb ik het volgende bedacht:

Gewoon door blijven denken, veel meer Bijbel lezen en meer boeken over de Bijbel, uiteindelijk kan ik dan meer zeggen over wat nu echt op een bepaalde manier in elkaar zit. Waarschijnlijk zal ik dan ook wat meer van filosofie en taalwetenschap moeten weten, want bij het interpreteren van de Bijbel komt echt heel wat van deze dingen kijken.
Ik ga geen logica meer zoeken, maar datgene vinden wat ik mooi, leuk, interessant vind om te vinden. De esthetica of gewoon het eigenbelang boven de rede. Probleem is hierbij dat dit waarschijnlijk een ongeordend en inconsistent wereldbeeld oplevert. Bijvoorbeeld én vinden dat het milieu belangrijk is én vinden dat het hier beneden niet belangrijk is. Én vinden dat je veel en bourgondisch kunt genieten van alle gaven van God én vinden dat je vooral zuinig moet zijn en alles weg moet geven aan de armen. (Doemt gelijk de vraag op: Waarom moet iets consistent zijn. Ja, dat is wel praktisch, maar als mijn inconsistentie niemand schaadt, is het dan ook fout?)
Het zoeken naar een soort meta-visie die op een bepaalde, bevredigende manier plaats biedt aan het feit dat er zoveel gevonden kan worden over de Bijbel. (Iemand die me kan helpen?)

Goed, ik ben dus eigenlijk gewoon een exponent van deze postmoderne tijd en cultuur. Is dat erg? Mag ik deze vragen allemaal hebben? Moet ik niet eigenlijk gewoon aansluiten in de kerktraditie? Wie ben ik om alles in twijfel te trekken? Aan de andere kant, ik kan er niets aan doen. Ik heb deze vragen. En het geloof reduceren tot wat we wel over tijden en culturen zeker weten, kan dat wel? Is dat slecht? Jezus verlost je van je zonden. Zonden zijn slechte dingen. Je naaste helpen is goed.

Is dat genoeg?

Het zoekproces zelf, is dat geloven? (Dat heb ik inmiddels ook al vaak gelezen.)

Wie het weet mag me mailen.

Muziekfrustratie

2007-11-01T09:33:00.001-07:00

Heb je dat ook wel eens? (Sorry voor deze opening.) Dat je een liedje hoort waarvan je op op een bepaalde wijze compleet walgt. Dat je niet kunt luisteren omdat je wilt schreeuwen om de kriebels in je buik die het nummer doet opkomen, wilt overstemmen. De irritantheid van het nummer laat zich vergelijken met het gevoel van plaatsvervangende schaamte.

Heb je dat wel eens?
Je raadt het al: ik wel.

In dit geval denk ik in het bijzonder aan een liedje van Alex Roeka genaamd ‘Lege ochtendkroeg’. Het stuk wat je nu leest vormt een therapeutische poging om het afgrijzen bij dit nummer onder woorden te brengen en er zo afstand van te kunnen nemen. Begrijp me in eerste instantie goed: De muziek van het liedje is zeker niet verkeerd en de rede dat ik het nummer al vaak geluisterd heb, is dat de sfeer in het nummer onmiskenbaar het predikaat ‘mooi’ verdient.

Stel je het volgende maar eens voor:
in een lege ochtendkroeg, denkt Roeka na over het leven dat hij tot nu toe heeft geleefd. Zijn stem klinkt berustend en melancholisch en hij komt tot de conclusie dat ondanks veel fouten en moeilijkheden hij geen tweede levenskans hoeft, omdat het toch weer hetzelfde zal gaan als toen. Het geheel is bijzonder sfeervol, wat wordt versterkt door de mooie harmonica en goed gevonden teksten als ‘door het vuil op de ramen valt het zonlicht het mooist’, ‘de kale spoelt glazen en praat op dit uur liever niet’ en ‘Ramses (Shaffy, red) zingt wat ik had moeten doen’. Jazeker, de kroeg op het vroege ochtenduur leeft, de melancholische, romantische sfeer is bijna voelbaar overgebracht en de harmonica is tof.
Oftwel een heus mooi liedje.

Maar dan komt het... Jawel:

Roeka overschat zichzelf (zo stel ik me dat dan voor) en komt - tussen de gelukte zinnen door - in een drang om nog verder, nog poëtischer zijn aller, Aller, ALLER diepste gevoelens te verwoorden. En dat moet je niet doen! Niet als je niet zeker weet dat het gaat lukken, maar Roeka doet het wel. Verstrikt in zijn onkunde om zijn ding goed te verwoorden, komen er via zijn mond dan ook een aantal half filosofische, gekunstelde, protserige, kansloos en daardoor tragische (waar blijven de juiste woorden voor walging en braakgevoelens), netniet-zinnen uit de speakers gepoept.
Moet ik lachen? Huilen? Ik weet het niet, maar wat ik wel weet is dat het 'dit-liedje-is-zo-poëtisch-en-ik neem-mezelf-daarin-ontzettend-serieus' er zo dik bovenop ligt, dat de mislukte poging met de kracht van een heipaal de rest van de teksten - en erger, de mooie muziek - kapot maakt. Maar behalve kansloos is de tekst ook en vooral tragisch: hij probeert, hij probeert, maar kan het niet. Zie hier:

En ik denk aan de jaren
die weg zijn gevaren
door de nevel, het donker, de schijn, (hier kriebelt het al)
maar wat rond lopen stoeien
langs de kant lopen knoeien, (en jawel, daar komt ie dan:)
een verwaaiende vlaag van er zijn.

Jaja ; EEN VERWAAIENDE VLAAG VAN ER ZIJN.
HAHAHAHAHA...
Misschien heeft hij Heidegger gelezen (Dasein) en probeert hij dat onder woorden te brengen (in dat geval neem ik mijn woorden terug: ik heb Heidegger niet gelezen). Maar heideggerkenners zitten bij mijn weten niet op een vroege morgen in de kroeg Ramses Shaffy te bewonderen. Wat dan de rede voor dit rare, ondefinieerbare zielenspinsel ook moge zijn, het doet zo gekunsteld aan dat er ridderlijk moed voor nodig is om je gezicht strak en je buik vol te houden. En dan nog deze:

Hij (Ramses Shaffy, red) klinkt nog hetzelfde,
Met dezelfde gulzige zwier.

Mijn tenen hebben een legendarische 180 gradenkromming inmiddels bereikt. Leg mij maar eens uit hoe je zingt met ‘dezelfde gulzige zwier’. Er zijn nog meer van dit soort zinnen in het liedje, die door het contrast met de kleine maar oprechte emoties en gebeurtenissen in de wel gelukte zinnen, compleet niet op hun plek zijn. Overpretentieus. En als je dan nóg niet hebt doorgeshuffeld, dan gebeurt dat wel bij het herhaaldelijk geproclameerde en vreemd aandoende ‘Hee jee jee jee jee jeeeee’ .

Maar... Ik zou mezelf niet zijn als ik niet aan mezelf twijfelde. Misschien is dit nummer wel gewoon te diep voor mij. Misschien (waarschijnlijk) ben ik te hard en zijn mijn gevoelens jegens dit nummer wat overdreven. Waarschijnlijk is het ook niet minder dan zijn ziel die Roeka neerlegt in het nummer. Zo klinkt het in ieder geval wel. Maar juist daarom wordt het nummer zo pijnlijk en moet je je hoofd in plaatsvervangende schaamte wel afwenden. Het lukt hem niet, hij gaat over zijn poetische randje en dan is het helaas te laat.

Zangers, zangeressen, als het niet lukt, als je twijfelt: doe het niet! Blijf bij je leest. Zing een kroegnummer om te lallen als je leven bestaat uit lallen. Zing een liedje over Heidegger als je 'm gelezen en begrepen hebt, en vooral, zing in proza als je poëzie niet begrijpt. Doe het desnoods zoals Hazes die

'Heel alleen kerstfeest zit te vieren,
De straf die hij verdiend heeft zit hij uit
Hij stal voor zijn gezin,
maar dat had toch geen zin,
want zij viert nu kerstfeest met een ander’.

Inderdaad, rijmelarij van het niveau lik me vestje. Soms rijmt het niet eens! Maar het verschil is dit: Hazes had geen pretenties hoger dan rijmelarij van het niveau lik me vestje. Het kan dus ook niet fout gaan. Je houdt ervan of je houdt er niet van maar kritiek zoals 'hij snapt niets van poëzie', of 'hij gebruikt cliché's': nogal wiedes, dat snapt iedereen, maar hij bedoelt ook niet iets hogers.

Zoiets, dat scheelt mij een hoop aanvechtingen tegen mijn principes van begrip, liefde, geduld en het niet hebben van misplaatste arrogante gevoelens jegens songwriters. Wie ben ik wel dat ik zo maar mijn mening over iemands diepste gevoelens mag spuien?

Triest

2007-11-01T02:41:00.001-07:00

Wat ik mezelf lang heb afgevraagd voordat ik eindelijk besloot om ook een weblog te maken: is een web-log eigenlijk niet heel triest?

Daarvoor moeten we natuurlijk eerst even te rade gaan bij het profiel van een gemiddeld weblogger.

1. Hij spuit zijn mening over van alles en nog wat en is dus niet tevreden met het feit dat hij zelf een mening heeft. Anderen moeten die mening ook weten. Dit duidt op arrogantie of onzekerheid, wat hoe dan ook erg triest is.
2. Een blogger heeft een mening. Dit zou erop kunnen wijzen dat een blogger nadenkt, wat als niet-triest te beoordelen valt. Een tegenwerping is natuurlijk dat er waarschijnlijk ook een hoop onzin gespuit wordt door bloggers-zonder-mening.
3. Bloggers zitten achter een pc hun mening te verkondigen. Dit zou kunnen duiden op een gebrek aan het beleven van andere, socialere omgangsvormen. Dit is dan weer erg triest.

Naja, ik kan nog wel even doorgaan, maar waarschijnlijk is het bijhouden van een weblog, objectief gesproken, toch wel erg triest. Maar - en dat is dan mijn redding - je wat van de mening van anderen aantrekken is in onze geindividualiseerde samenleving ook erg triest. Ik doe het dus toch maar.